No entries found. Showing closest matches:
mens, mentis (nom. sing. mentis: terra corpus est, at mentis ignis est, Enn. ap. Prisc. p. 764 P.; so too, istic est de sole sumptus; isque totus mentis est, Enn. ap. Varr. L. L. 5, § 59 Müll.; cf. Enn. p. 168, v. 6 and 7 Vahl.), f. [from the root men, whence memini, q. v., and comminiscor], the mind, disposition; the heart, soul (class.).
- I. In gen.: fusi sine mente ac sine sensu ullo jaceant, Enn. ap. Non. 312, 26 (Ann. v. 134 Vahl.): nubilam mentem Animi habeo, Plaut. Cist. 2, 1, 6: mens animi, Cat. 65, 4: mens animi vigilat, Lucr. 4, 758: mala mens, malus animus, bad disposition, bad heart, Ter. And. 1, 1, 137: hominum erga se mentes, feelings, sentiments, Suet. Calig. 60: mens mollis ad calamitates perferendas, Caes. B. G. 3, 19: humanae mentis vitium … saeva cupido, Juv. 14, 175.
- II. In partic.
- A. The conscience: cum vero jurato sententia dicenda est, meminerit, deum se adhibere testem, id est ut ego arbitror, mentem suam, Cic. Off. 3, 10, 44: auditor, cui frigida mens est crimi nibus, Juv. 1, 166: quos diri conscia fact, Mens habet attonitos et surdo verbere caedit, id. 13, 194.
- B. The intellectual faculties, the mind, understanding, intellect, reason, judgment, discernment, consideration, reflection, etc.: mens, cui regnum totius animi (soul) a naturā tributum est, Cic. Tusc. 3, 5, 11: animus ita est constitutus, ut habeat praestantiam mentis, id. Fin. 5, 12, 34: deorum mente atque ratione omnem mundum administrari et regi, id. N. D. 1, 2, 4: mente complecti aliquid, to comprehend, understand, id. Tusc. 1, 16, 37: sanum mentis esse, to be of sound mind, Plaut. Trin. 2, 4, 53: mens sana in corpore sano, Juv 10, 356: mentis suae esse, to be in one’s right mind, in one’s senses, Cic. Pis. 21, 50; so, mentis compotem esse, id. ib. 20, 48: captus mente, out of his senses, beside himself, mad (cf. menceps), id. Ac. 2, 17, 53; Paul. Sent. 3, 4, a, 11: mentem amittere, to lose one’s mind, Cic. Har. Resp. 15. 31: mentis inops, Ov. H. 15, 139: huic ex tempore dicenti effluit mens, his recollection vanished, Cic. Brut. 61, 218: quis est tam vecors, qui ea, quae tanta mente fiunt, casu putet posse fieri? id. Har. Resp. 9, 19: vobis dent mentem oportet (di), ut prohibeatis, sicut mihi dederunt, ut, etc., Liv. 6, 18: quid tibi istuc in mentem venit? what comes into your mind? what are you thinking of? Plaut. Am. 2, 2, 34: modo hercle in mentem venit, id. As. 3, 2, 42: venit hoc mihi in mentem, te, etc., id. Aul. 2, 2, 49: venit in mentem, ut, etc., id. Curc. 4, 4, 2.
With inf., Plaut. Bacch. 4, 7, 31.
With nom.: miserae ubi venit in mentem mortis metus, Plaut. Rud. 3, 3, 23: servi venere in mentem calliditates, Ter. Heaut. 5, 1, 13: quotiescumque patria in mentem veniret, Liv. 5, 54, 3; 8, 5, 10; Quint. 12, 9, 13; cf.: numquam ea res tibi tam belle in mentem venire potuisset, Cic. Att. 12, 37, 2; id. Har. Resp. 26, 55.
With gen. (so mostly in Cic.): non minus saepe ei venit in mentem potestatis, quam aequitatis tuae, he bethought himself of, Cic. Quint. 2, 6: tibi tuarum virtutum veniat in mentem, id. de Or 2, 61, 249: venit mihi Platonis in mentem, id. Fin. 5, 1, 2: solet mihi in mentem venire illius temporis, id. Fam. 7, 3, 1.
- C. Mind, thought, plan, purpose, intention, design. quā facere id possis, nostram nunc accipe mentem, Verg. A. 1, 676: ut nemini dubium esse debeat, quin reliquo tempore eādem mente sim futurus, Nep. Hann. 2, 5: Dolabella classem eā mente comparavit, ut, Cic. Fam. 12, 14, 1: mentes deorum scrutari in fibris, Ov. M. 15, 136: ferro percussit, sed non occidendi mente, Mos. et Rom. Leg. Coll. 1, 6, 3: poenae modus ex mente facientis statui potest, ib. 13, 3, 2: in mente est mihi dormire, I have a mind to, Petr. 21.
- D. Spirit, boldness, courage: addere mentem, to give courage to, Hor Ep. 2, 2, 36: demittunt mentes, lose courage, Verg. A. 12, 609 (cf. animus).
- E. Personified: Mens, the goddess of thought, whose festival was held on the eighth of June, Cic. Leg. 2, 8, 19: Menti aedem T. Octacilius praetor vovit, Liv. 22, 10; cf. Ov. F. 6, 241.
mensa, ae, f [Sanscr, ma, measure; Gr. μέτρον; cf. manus, mane, etc.], a table for any purpose, as a dining-table; a market-stand for meat, vegetables, etc.; a money-dealer’s table or counter, a sacrificial table, etc.
- I. Lit. Of the table itself as a fabrid: non ferre mensam nisi crebris distinctam venis, Sen. Dial. 3, 35, 5: mensa inanis nunc si adponatur mihi, Plaut. Pers. 3, 1, 26: cibos in mensam alicui apponere, id. Men. 1, 3, 29: surgunt a mensā saturi, poti, id. Ps. 1, 3, 62: ad mensam consistere. to wait at table, Cic. Tusc. 5, 21, 61: auferre mensam, Plaut. Truc. 2, 4, 14: apud mensam, at table, id. Trin. 2, 4, 77; Gell. 2, 22, 1; 19, 7, 2: arae vicem praestare posse mensam dicatam, Macr. S. 3, 11, 5.
- II. Transf.
- A. Food; a table, meal, course: quocum mensam sermonesque suos impertit, Enn. ap. Gell. 12, 4 (Ann. v. 240 Vahl.): communicabo te semper mensā meā, Plaut. Mil. 1, 1, 51: ita mensas exstruit, id. Men. 1, 1, 25: parciore mensā uti, Tac. A. 13, 16: Italicae Syracusiaeque mensae, Cic. Tusc. 5, 35, 100: cui Quintus de mensa misit, id. Att. 5, 1, 4; so, parāsti mensam adversus eos qui tribulant me, Vulg. Psa. 23, 5: una mensa, at a single meal, Juv. 1, 138: prior, proxima mensa, the first, the second rank at table; the first or second in esteem: Raeticis uvis prior mensa erat, Plin. 14, 1, 3, § 16; id. 9, 17, 29, § 63: secunda mensa, the second course, the dessert (at which much wine was used), Cels 1, 2: haec ad te scripsi, appositā secundā mensā, during the dessert, Cic. Att. 14, 6, 2; 14, 21, 4: Agesilaus coronas secundamque mensam servis dispertiit, Nep Ages. 8, 4: secunda mensa bono stomacho nihil nocet, Cels. 1, 2, fin.: mensae tempore, meal-time, Juv. 13, 211.
- B. The guests at table: cum primum istorum conduxit mensa choragum, Suet. Aug. 70.
- C. A money-changer’s counter: decem minas dum hic solvit, omnis mensas transiit, Plaut. Curc. 5, 3, 4: mensam poni jubet atque Effundi saccos nummorum, Hor. S. 2, 3, 148: nummulariorum, Vulg. Matt. 21, 12: publica, a public bank, Cic. Fl. 19, 44; id. Pis. 36, 88.
- D. A butcher’s table: mensa lanionia, butcher’s stall, shambles, Suet. Claud. 15.
- E. Mensa lusoria, a gaming-table (late Lat.), Aug. Conf. 8, 6.
- F. A sacrificial table: Curiales mensae, in quibus immolabatur Junoni, quae Curis est appellata, Paul. ex Fest. s. v. Curiales, p. 64 Müll.: mensae deorum, Verg. A. 2, 764: Jovis mensa, Plin. 25, 9, 59, § 105: a small altar: super tumulum statuere, Cic. Leg. 2, 26, 66.
- G. The long flat part, the table, of a military engine (e. g. of a catapult), Vitr. 10, 16.
- H. A stand or platform on which slaves were exposed for sale: servus de mensā paratus, App. M. 8, p. 213; id. Mag. 17, p. 285, 15.
mensālis, e, adj. [mensa], of or belonging to the table, table- (post-class.): argentum mensale, silver table-service, Vop. Tac. 10: vinum, Auct. ap. Vop. Aurel. 9, 6: citharae species mensalis, Diom. 479, 12.
mensārĭus, a, um, adj. [mensa], of or belonging to the table or counter; only subst.
- I. mensārĭus, ii, m., a money-changer, banker
- A. In gen.: mensaril nummularii, Paul. ex Fest. p. 124, 17 Müll.: Cassius Parmens. ap. Suet. Aug. 4.
- B. In partic., a public banker, who regulated the paying out of public moneys, Cic. Fl. 19, 44: quinqueviris creatis, quos mensarlos ab dispensatione pecuniae appellārunt, Liv. 7, 21: mensarii triumviri, id. 23, 21; 26, 36.
- II. Mensārĭum, ii, n., table furniture, a table-cloth: collarium, quod in collo est.: mensarium, quod in mensā est, Prisc. p. 590 P.
mensātim, adv. [mensa], by tables, from table to table (late Lat.), Juvenc. 3, 214.
* mensĭo, ōnis, f. [metior], a measuring, measure: vocum, metre, quantity, Cic. Or. 53, 177.
mensis, is (gen. plur. regularly mensium; freq. mensum, Plaut. Most. 1, 1, 78; Cic. Phil. 12, 9, 22; id. Verr 2, 74, 182 al.; Caes. B. G. 1, 5, 3; Ov. M. 8, 500; id. F. 5, 187; 424; Liv. 3, 24, 4; 3, 25, 4; Plin. 7, 11, 9, § 49 et saep.; v. Neue, Formenl. 1. p. 265 sq.), m. [root ma-, measure; Sanscr mas; Gr. μην, the measure of time; cf. Goth. mena; Germ. Mond; Engl. moon, month], a month.
- I. Lit.: mensium nomina, Varr. L. L. 6, 4, § 33 Müll.; Censor 22: hunc mensem vortentem servare, the return of this month, i. e. a full year, Plaut. Pers. 4, 4, 76: septem menses sunt. quom in hasce aedis pedem nemo mtro tulit, id Most. 2, 2, 39: lunae cursus qui, quia mensa spatia conficiunt, menses nominantur, Cic. N D 2, 27, 69: annūm novūm voluerunt esse primum mensem Martium, Atta ap Serv. Verg. G. 1, 43: primo mense, at the beginning of the month, Verg. A. 6, 453: regnavit is quidem paucos menses, Cic. Lael. 12, 41; Hor C. 2, 9, 6.
- B. Esp., plur., the months, i. e. the fixed time, the period: mensis jam tibi actos vides, Plaut. Am. 1, 3, 2.
- II. Transf., esp. in plur., the menses: prodest mulierum mensibus retardatis, Plin. 21, 21, 89, § 156; 22, 22, 40, § 83; 22, 25, 71, § 147; 23, 7, 71, § 138 et saep.
In sing.: a muliere incitati mensis, Plin. 17, 28, 47, § 267; 28, 7, 23, § 77.
Transf., of female animals, the yearly flux, Varr. R. R. 2, 7 med.
mensor, ōris, m. [metior], a measurer (post Aug.).
- I. In gen.: te maris, et terrae, numeroque carentis arenae Mensorem cohibent, Archyta, Hor. C. 1, 28, 1: frumentarius, a corn-measurer, Paul. Dig. 27, 1, 26.
- II. In partic.
- A. A surveyor: non agricolae sed mensoris officium esse dicebam, Col. 6, 1: cautus humum longo signavit limite mensor, Ov. M. 1, 136.
- B. An architect, Plin. Ep. 10, 27, 5; 10, 18, 3; Inscr. Orell. 3223.
- C. Milit. t. t.
- 1. An engineer, Amm. 19, 11, 8; Cassiod. Var. 3, 52.
- 2. One who measures out the ground for an encampment, a quartermaster, Veg. Mil. 2, 7, Cod. Th. 7, 8, 4; Inscr. Orell. 3473.
mensōrĭum, i, n. [mensor], a basket (late Lat.): caput Johannis in mensorio accipere, Cassiod. H. E. 10, 15.
menstrŭa, ōrum, v. menstruus.
menstrŭus, a, um, adj. [mensis].
- 1. Of or belonging to a month, that happens every month, monthly.
- A. In gen. (class.): ferias menstruas edicere, Varr. L. L. 6, § 13 Müll.: usura, Cic. Att. 6, 1, 3: ventorum ratio, Plin. 2, 47, 48, § 128.
- 2. Subst.
- (α) menstrŭa, ōrum, n., the monthly sacri fices: ad menstrua solvenda montem ascendunt, Sall. Fragm. ap. Non. 492, 32.
- (β) menstrŭum, i, n.: menstruum meum Calend Septembr finitur, a monthly term of office, monthly service, Plin. Ep. 10, 24, 3.
- B. In partic., of or belonging to monthly purgations, to menstruation, menstruous: menstruae purgationes, Plin. 32, 10, 46, § 132: cursus, id. 11, 39, 94, § 230: sanguis, Vulg. Lev. 15, 25.
As subst.: menstrŭa, ōrum, n., monthly purgations, menses, catamenia, Cels. 6, 6, 38: ciere, Plin. 22, 21, 30, § 65: sedare, id. 20, 14, 54, § 154.
In sing., Plin. 28, 7, 23, § 78.
Of female animals: canis, menstruous, Plin. 29, 5, 32, § 98.
- II. That lasts a month, for the space of a month, monthly: vita menstrua. Cic. Fin. 4, 12, 30: spatium, id. N. D. 1, 31, 87: menstrua cibaria. Cic. Verr. 2, 3, 30, § 72.
As subst.: men-strŭum, i, n., a month’s provisions, Liv. 44, 2.
menstrŭālis, e, adj. [menstruus], monthly, every month, for a month.
- I. In gen.: epulae, i. e. free entertainment for a month, Plaut. Capt. 3, 1, 23: sphaera, Prud. στεφ. 10, 538.
- II. Of or belonging to the monthly courses of women, menstrual (post-Aug.): solum animal menstruale mulier est, Plin. 7, 15, 13, § 63: mulier men strualis, menstrual, id. 19, 10, 57, § 177: pannus, Marc. Emp. 35: tempus, Vulg. Lev 15, 25.
menstrŭo, āre, v. n. and a. [id.].
- 1. Neutr., to have a monthly term, to be men struant (post-class.): mulier menstruans, Pall. 1, 35, 3.
II. Act., to pollute; trop.: pannus menstruatae justitiae nostrae, polluted, Vulg. Isa. 64, 6; cf. id. Ezech. 18, 6.
menstrŭum, i, v. menstruus.
mensŭālis, e, adj. [mensis], of a month, monthly (post-class.): numerus, Gromat. Vet. p. 393, 12: speculatio, id. ib. p. 415, 13: stipendia, Fulg. Contin. Virg. p. 142, 3.
mensŭla, ae, f. dim. [mensis], a little table (ante-class. and post-Aug.), Plaut. Most. 1, 3, 150; Petr. 136; App. M. 2, 11, p. 119.
mensŭlārĭus, ii, m. [mensula], a money-changer (post-Aug.), Sen. Contr. 4, 24, 2; Dig. 42, 5, 24, § 2; 2, 11, 47, § 1.
mensūra. ae, f. [metior], a measuring, measure (class.).
- I. Lit.: mensuram facere alicujus, Ov A. A. 3, 265: agere, to measure, survey, Plin. Ep. 10, 28, 5: inire. Col 5, 3: res (quae) pondere numero mensura constant, Gai. Inst. 2, 196.
- II. Transf., a measure, by which any thing is measured: majore mensurā reddere, Cic. Off. 1, 15, 48: qui modus mensurae medimnus appellatur, kind of measure, Nep. Att. 2, 6: mensuras et pondera invenit Phidon Argivus, aut Palamedes, Plin. 7, 56, 57, § 198: ex aquā, i. e. clepsydra, Caes. B. G. 5, 13: quicquid sub aurium mensuram aliquam cadit, numerus vocatur, Cic. Or 20, 67: de mensura jus dicere, Juv. 10, 101.
- B. Trop., measure, quantity, proportion, capacity, power, extent, degree, etc.: dare alicui mensuram bibendi, to prescribe how much one may drink, Ov. A. A. 1, 589: nostri orbis, Tac. Agr. 12: beneficii, Plin. Ep. 10, 12, 2: qui tanti mensuram nominis imples, i. e. who answerest to its meaning, art worthy of it, Ov. P. 1, 2, 1: ficti crescit, measure, size, id. M. 12, 57: sui, one’s own measure, i. e. capacity, Juv. 11, 35: sed deerat pisci patinae mensura, was too small, Juv. 4, 72: nuribus Argolicis fui Mensura voti, I was the measure of their wishes, i. e. they desired to have as much as I possessed, Sen. Herc. Oet. 400: submittere se ad mensuram discentis, to accommodate one’s self to the capacity of the learner, Quint. 2, 3, 7: legati, character, standing. Tac. H. 1, 52: mensura tamen quae sufficiat census, how large a fortune, Juv. 14. 316.
In painting: Apelles cedebat Asclepiodoro de mensuris, hoc est quanto quid a quoque distare deberet, the degree of prominence, and relative distances, of parts of a picture, Plin. 35, 10, 36, § 80.
In gram.: mensurae verborum, the quantities of their syllables, Quint. 10, 1, 10.
mensūrābĭlis, e, adj. [mensura], that can be measured, measurable (post-class.): spatium, Prud. Apoth. 881.
Hence, men-sūrābĭlĭter, adv., measurably, Aug. Specul. 20.
mensūrālis, e, adj. [mensura], of or belonging to measuring, measuring- (post-class.): mensuralis linea, Sicul. Fl. p. 19 Goes.
Plur. as subst.: mensūrālia, ium, n., the title of a work by Varro, Prisc. p. 817 P.
Hence, adv.: mensūrālĭter, by measure (post-class.), Hyg. de Limit. p. 167 Goes.
mensūro, 1, v. a. [mensura],
- I. to measure (post-class.): fossa mensuratur, Veg. Mil. 1, 25; Gromat. Vet. p. 232, 9: fines, Hilar. in Psa. 15, 8: longitudinem, Vulg. Ezech. 45, 3; 48, 30 al.
- II. Trop., to measure, estimate: suas opes viresque suorum, Coripp. Laud. Just. 3, 372.
Hence, mensūratē, adv., by measurement, Cassiod. in Psa. 69, 5.
mensūrātĭo, ōnis, f. [mensuro], a measuring, mensuration (post-class.): jugeri, Auct. de Limit. p. 264 Goes.: agrorum, Jul. Vict. Art. Rhet. 3, 5; p. 379, 12 Halm.
mensūrātor, is, m. [mensuro], a measurer (late Lat.), Hier. in Psa. 44.
mensurnus, a, um, adj. [mensis], monthly (for the more usual menstruus): spatium, * Cic. Inv. 1, 26, 39 (acc. to Prisc. p 595 P.; B. and K. menstrui spatii); so Novat. de Trinit.: divisiones. Cypr. Ep. 34.
1. mensus, a, um, Part., from metior.
2. mensus. ūs (only in abl. sing.), m. [metior], a measuring, measure, v. l. ap. App. de Mundo, p. 253 dub.
mētĭor, mensus (post-class. metītus, Dig. 32, 1, 52), 4, v. dep. [Sanscr. ma, to measure; cf. Gr. μέ-τρον, Lat. modus], to measure, mete (lands, corn); also, to measure or mete out, to deal out, distribute by measure (class.).
- I. Lit.: metiri agrum, Cic. Fam. 9, 17, 2: frumentum, id. Verr. 2, 3, 83, § 192: sol, quem metiri non possunt, id. Ac. 2, 41, 128: magnitudinem mundi, id. Off. 1, 43, 154: nummos, to measure one’s money, i. e. to have a great abundance of it, Hor. S. 1, 1, 95: nummos modio, Petr. S. 37: se ad candelabrum, id. ib. 75: pedes syllabis, to measure by syllables, Cic. Or. 57, 194: frumentum militibus metiri, Caes. B. G. 1, 16: cum exercitu frumentum metiri oporteret, id. ib. 1, 23; 7, 71: Caecubum, Hor. Epod. 9, 36: quis mensus est pugillo aquas? Vulg. Isa. 40, 12: tantus acervus fuit, ut metientibus dimidium super tres modios explesse, sint quidam auctores, Liv. 23, 12.
- B. Poet. transf., to measure a distance, i. e. to pass, walk, or sail through or over, to traverse: Sacram metiente te viam (of the measured pace of a proud person), Hor. Epod. 4, 7: aequor curru, to sail through, Verg. G. 4, 389: aquas carinā, Ov. M. 9, 446: tu, cursu, dea menstruo metiens iter annuom, to go through complete, Cat. 34, 17: instabili gressu metitur litora cornix, Luc. 5, 556.
Also absol.: quin hic metimur gradibus militariis, to walk, Plaut. Ps. 4, 4, 11.
- II. Trop., to measure, estimate, judge one thing by another; also simply to measure, estimate, judge of, set a value on a thing.
- (α) With abl. of the standard of comparison, or the means of judgment: sonantia metiri auribus, Cic. Or. 68, 227: oculo latus, Hor. S. 1, 2, 103: omnia quaestu, by profit, Cic. Phil. 2, 43, 111: qui nihil alterius causa faciet et metietur suis commodis omnia, id. Leg. 1, 14, 41: vides igitur, si amicitiam sua caritate metiare, nihil esse praestantius, id. Fin. 2, 26, 85: vim eloquentiae sua facultate non rei natura, id. Opt. Gen. Or. 4, 10: omnia voluptate, id. Fam. 7, 12, 2: studia utilitate, Quint. 12, 11, 29: magnos homines virtute, non fortuna, Nep. Eum. 1: usum pecuniae non magnitudine, sed ratione, Cic. Att. 14: officia utilitate, Lact. 6, 11, 12: odium in se aliorum suo in eos metiens odio, Liv. 3, 54: pericula suo metu, Sall. C. 31, 2: peccata vitiis, Cic. Par. 3, 1, 20: aetatem nostram non spatio senectutis, sed tempore adulescentiae, Quint. 12, 11, 13.
- (β) With ex (very rare): fidelitas, quam ego ex mea conscientiā metior, Cic. Fam. 10, 4, 2: ex eo, quantum cuique satis est, metiuntur homines divitiarum modum, id. Par. 6, 1, 14.
- (γ) With ad: nec se metitur ad illum quem dedit haec (paupertas) posuitque modum, i. e. accommodates herself, Juv. 6, 358.
- (δ) Absol. (post-Aug.): metiri ac diligenter aestimare vires suas, Quint. 6, 1, 45: pondera sua, Mart. 12, 100, 8: sua regna, Luc. 8, 527.
(ε) With quod: quanto metiris pretio, quod, etc., Juv. 9, 72.
- B. To traverse. go over, pass through: late Aequora prospectu metior alta meo, Ov. H. 10, 28: tot casus, tot avia, Val. Fl. 5, 476: jamque duas lucis partes Hyperione menso, Ov. M. 8, 564.
- C. To measure out, deal to any one, treat one well or ill: mensurā quā mensi fueritis, remetietur vobis, Vulg. Luc. 6, 38; cf. id. Matt. 7, 2.
Note: In pass. signif., to be measured: agri glebatim metiebantur, Lact. Mort. Persec. 23, 2: an sol pedis unius latitudine metiatur, Arn. 2, 86.
Part. perf.: mensus, a, um, measured off: mensa spatia conficere, Cic. N. D. 2, 27, 69.
As subst.: bene mensum dabo, good measure, Sen. Q. N. 4, 4, 1.