No entries found. Showing closest matches:
* festātus, a, um, adj. [festus], dressed in festal attire: Dialis quotidie festatus est, Fab. Pict. ap. Gell. 10, 15, 16.
* festĭcē, adv. [festus, festively, i. e.], joyously, Varr. ap. Non. 452, 2.
festīnābundus, a, um, adj. [festino], hastening, quick (post-class.): manu, Val. Max. 2, 8, 5; Macr. S. 2, 13, 17: mater, Aug. Conf. 1, 11.
festīnans, antis, Part. and P. a., v. festino.
festīno, āvi, ātum, 1, v. n. and a. [cf. Gr. θείνω; Lat. -fendo in defendo, offendo, -festus in manifestus, etc., and fustis, Corss. Ausspr. 2, 190; Curt. Gr. Etym. p. 255].
- I. Neutr., to hasten, make haste, hurry, be quick (class.; not in Caes.; syn.: propero, celero, maturo): aliud est properare, aliud festinare. Qui unum quid mature transigit, is properat: qui multa simul incipit neque perficit, is festinat, Cato ap. Gell. 16, 14, 2; id. ap. Paul. ex Fest. s. v. properare, p. 235 Müll.; ap. Non. 441, 22: propemodum quid illic festinet sentio, Plaut. Trin. 3, 1, 14: aput nos eccillam festinat cum sorore uxor tua, id. Stich. 4, 1, 30: quid festinas? Ter. Eun. 4, 3, 8; cf.: quamquam festinas, non est mora longa, Hor. C. 1, 28, 35; Sall. Fragm. ap. Don. Ter. Eun. 4, 3, 8: ibi, Plaut. Stich. 5, 3, 4: plura scripsissem, nisi tui festinarent, Cic. Fam. 12, 22, 4; cf. id. Att. 6, 2 fin.: solent nautae festinare quaestus sui causa, id. Fam. 16, 9, 4: esseda festinant, pilenta, petorrita, naves, Hor. Ep. 2, 1, 192: in provinciam festinare, Quint. 6, 3, 39: ad portas, Sall. J. 69, 2; cf.: ad singulare Antonii factum festinat oratio, Cic. Phil. 1, 1, 3: ad probationem, Quint. 4, 3, 8; cf. id. 4, 5, 10: quis te festinare jubet? Juv. 14, 212.
Prov.: festina lente (σπεῦδε βραδέως), Suet. Aug. 25.
- II. Transf., as v. a., to make haste with a thing, to hasten, hurry, accelerate, do speedily.
- (α) With an object-clause (class.): ut migrare tanto opere festines, Cic. Fam. 7, 23 fin.: ne festinaret abire, Sall. J. 64, 4: ultum ire injurias, id. ib. 68, 1: finem imponere, Quint. 9, 4, 146: sequi, Curt. 6, 6, 25: componere lites, Hor. Ep. 1, 2, 12: quae laedunt oculum, festinas demere, id. ib. 1, 2, 38: terris advertere proram, Verg. G. 4, 117: aram congerere arboribus, id. A. 6, 177; cf.: callidus id modo festinabat, Bocchi pacem imminuere, ne, etc., Sall. J. 81 fin.: universis prodesse festinet, Inscr. Orell. 775.
- (β) With acc. (not in Cic.): festivum festinant diem, hasten to celebrate, Enn. ap. Serv. Verg. A. 9, 401 (Trag. v. 434 ed. Vahl.): ni id festinaret, Sall. J. 77, 1: ad bellum cuncta, id. ib. 73, 1: soleas festinate (sc. dare), id. Fragm. ap. Serv. Verg. A. 12, 425: festinare fugam, Verg. A. 4, 575: vias, Stat. Th. 2, 478: poenas, Hor. Ep. 1, 2, 61: pyram, Sil. 8, 52: vestes, Stat. S. 2, 1, 128: caedes, patibula, ignes, cruces, Tac. A. 14, 33: mortem in se, to bring on speedily, id. ib. 4, 28: pyram, prepares in haste, Sil. 8, 52.
In pass.: quod animo cupienti nihil satis festinatur, Sall. J. 64 fin.: ea cuncta per idoneos ministros festinabantur, Tac. H. 2, 82: cum belli civilis praemia festinarentur, id. ib. 3, 37: nec virgines festinantur, are not married early, id. G. 20: adoptio festinatur, id. A. 12, 25; 6, 50; id. H. 3, 37.
In part. perf., hastened, accelerated: festinata maturitas, Quint. 6 praef. § 10; iter, Ov. P. 4, 5, 8: missio, Tac. A. 1, 52: casus, id. ib. 6, 44: nuptiae, Suet. Aug. 69: honores, i. e. obtained before the proper time, Luc. 8, 24; Plin. Pan. 69, 5: festinatis annis raptus, by an early death, Mart. 7, 40, 7; cf.: festinatis lictorum manibus in carcerem raptus, Tac. A. 6, 40: mors domini gladiis tam festinata, prematurely inflicted, Juv. 4, 96.
- * (γ) With se, to make haste, Gell. 14, 2, 9.
Hence,
- 1. festīnans, antis, P. a., hasty, in haste: ille properans, festinans, mandata vestra conficere cupiens, Cic. Phil. 9, 3, 6: haec festinans scripsi in itinere atque agmine, id. Att. 6, 4 fin.
Adv.: festīnanter, hastily, speedily, quickly (class.): improbe, turbide, festinanter, rapide omnia videtis esse suscepta, Cic. Scaur. § 37: nimium festinanter dictum, id. Fin. 5, 26, 77.
Comp.: compositius cuncta quam festinantius agerent, Tac. A. 15, 3: factum quid, Gell. 10, 11, 8: publicatum, Suet. Aug. 29: germinant, Plin. 17, 11, 15, § 78.
Sup.: festinantissime, Aug. Ep. 250.
- 2. festīnāto, adv., hastily, hurriedly (post-Aug.): quam nihil praeparato, nihil festinato fecisse videtur Milo, Quint. 4, 2, 58; Suet. Claud. 16; Vulg. Gen. 44, 11 al.
festīnanter, adv., hastily, speedily, v. festino fin. 1.
festīnātim, adv. [festino], hastily, speedily (ante-class. for festinanter): Pompon. ap. Non. 514, 5; Sisenn. ib. 6.
festīnātĭo ōnis, f. [festino], a hastening, haste, hurry, despatch, speed (class., in the sing. and plur.): quid haec tanta celeritas festinatioque significat? Cic. Rosc. Am. 34, 96; cf.: mea festinatio, id. Phil. 3, 1, 2: epistola plena festinationis et pulveris, id. Att. 5, 14, 2: omni festinatione properare in patriam, id. Fam. 12, 25, 3: tempus festinationis an otii, id. de Or. 3, 55, 211; cf. Quint. 1, 1, 32: beneficium festinatione praeripere, Cic. Phil. 14, 2, 5: ignoscas velim huic festinationi meae, id. Fam. 5, 12, 1: cujus (rei) festinationem mihi tollis, id. Att. 13, 1, 2: praematura, Liv. 42, 16 fin.
In plur.: cavendum est ne in festinationibus suscipiamus nimias celeritates, Cic. Off. 1, 36, 131.
festīnātō, adv., v. festino fin. 2.
festīnus, a, um (ante-class. form of the acc. sing. festinem in the verse: nunc haec res me facit festinem, Titin. ap. Non. 482, 33; cf. Comic. Lat. ed. Rib. p. 127), adj. [festino], hasty, hastening, in haste, quick, speedy (poet.; syn.: celer, rapidus, velox, etc.): cursu festinus anhelo, Ov. M. 11, 347: veste tegens, tibi quam noctes festina diesque Urgebam, Verg. A. 9, 488: taedia vitae, early, Val. Fl. 6, 325; cf.: cruda festinaque virtus, Stat. Th. 9, 716: celeritas, Cod. Th. 16, 5, 53 al. (but in Enn. ap. Char. p. 251 P. the right read. is Vestina, v. Vahl. Enn. Ann. v. 280).
- (β) With gen.: laudum festinus et audax Ingenii, Stat. S. 5, 3, 135: voti, id. Th. 6, 75.
Adv.: festīnē, hastily, Cassiod. Var. 3, 40 (so Codd. Cic. Att. 4, 14, 2, where edd. festive).
festīnis, e, v. festinus init.
festīvē, adv., v. festivus fin.
festīvus, a, um, adj. [1. festus; lit., feast-like, belonging to a feast; hence], lively, gay, festive, joyous, gladsome, merry (syn.: lepidus, urbanus, salsus, facetus).
- I. Lit. (ante- and post-class.): festivum festinant diem, Enn. ap. Serv. Verg. A. 9, 401 (Trag. v. 434 ed. Vahl.): ludi, Plaut. Cas. 4, 1, 3; cf. alea, Gell. 18, 13, 1: locus, Plaut. Capt. 2, 1, 5; id. Poen. 5, 1, 9: facinus lepidum et festivum, id. ib. 1, 2, 95: hospitium in lepido loco, id. ib. 3, 3, 82; cf.: festivissimum convivium, Just. 38, 8 fin.
- * B. Subst.: festīvum, i, n., festive jollity, festivity: in vindemiarum festivo, Lampr. Heliog. 11.
- II. Transf.
- A. In gen., agreeable, pleasing, handsome, pretty: luculenta atque festiva femina, Plaut. Mil. 4, 1, 12; cf. id. Ep. 5, 1, 17: nonne igitur sunt ista festiva? Cic. Par. 5, 2, 38: aedes festivissimae, Plaut. Curc. 1, 1, 93: area parvula sed festiva, Plin. Ep. 2, 17, 4: copia librorum, Cic. Att. 2, 6, 1: opera, Plaut. Mil. 2, 6, 108.
- B. In partic.
- 1. Of behavior, character, etc., jovial, jocose, agreeable, dear: quod te isti facilem et festivum putant, Ter. Ad. 5, 9, 29: puer, Cic. Att. 1, 12 fin.; cf.: quibus (pueris) nihil potest esse festivius, id. Fam. 6, 4, 3: filius, id. Fl. 36, 91: homo, id. Phil. 5, 5, 13; id. de Or. 2, 68, 277.
- 2. As a term of endearment: o mi pater festivissime! Ter. Ad. 5, 9, 26; so, festivum caput! id. ib. 2, 3, 8.
- 3. Of speech, humorous, pleasant, witty: dulcis et facetus festivique sermonis, Cic. Off. 1, 30, 108: poëma facit ita festivum, ita concinnum, ita elegans, nihil ut fieri possit argutius, id. Pis. 29, 70: oratio, id. de Or. 3, 25, 100: acroama, id. Verr. 2, 4, 22, § 49; Quint. 6, 3, 39.
Hence, adv., in two forms, festīve (class.) and festīvĭter (ante- and post-class.).
- * 1. Joyously, gayly, cheerfully: loco in festivo sumus festive accepti, Plaut. Ps. 5, 1, 9.
- 2. Transf.
- * a. Agreeably, pleasantly, delightfully: o domus parata pulchrae familiae festiviter! Naev. ap. Non. 510, 16.
- b. Humorously, facetiously, wittily.
- (α) Form festive: agere fabellam, Cic. Q. Fr. 2, 16, 3: crimen contexere, id. Deiot. 6, 19: dissolvere argumentum, id. Div. 2, 15, 35: aliquid odorari, id. Att. 4, 14, 2: tradere elementa loquendi, id. Ac. 2, 28, 92. As a particle of assent: quare bene et praeclare quamvis nobis saepe dicatur: belle et festive nimium saepe nolo, Cic. de Or. 3, 26, 101.
- (β) Form festiviter: Epictetus severe simul ac festiviter sejunxit a vero Stoico, qui esset ἀκώλυτος, Gell. 1, 2, 7: respondere, id. 1, 22, 6.
Sup.: decorare festum festivissime, Poët. ap. Charis. 2, p. 180 P. (Rib. Fragm. Trag. Inc. 223).
festīvĭtas, ātis, f. [festivus], festive gayety, festivity, mirth, merriment, joy.
- * I. Lit.: jocum, festivitatem, ferias, Plaut. Capt. 4, 1, 3.
- II. Transf.
- A. As a word of endearment (Plautinian): mi animule, Mea vita, mea festivitas (for which, shortly after: voluptas mea, meus festus dies), my joy, my delight, Plaut. Cas. 1, 47; 3, 3, 14; id. Poen. 1, 2, 176.
- * B. A pleasant or kind demeanor, kindness: mei patris festivitas et facilitas, Ter. Eun. 5, 9, 18; cf. festivus, II. A.
- C. Of speech, humor, pleasantry, jocoseness (Ciceron.; syn.: facetiae, lepor, sal): cum in illo genere perpetuae festivitatis ars non desideretur, Cic. de Or. 2, 54, 219: festivitate et facetiis C. Julius omnibus praestitit, id. Brut. 48, 177: nec umquam fuit oratio lepore et festivitate conditior (shortly before: faceta et urbana), id. de Or. 2, 56, 227: summa festivitate et venustate, id. ib. 1, 57, 243; id. Inv. 1, 18, 25: imago antiquae et vernaculae festivitatis (corresp. to facetiae and lepores), id. Fam. 9, 15, 2.
In plur.: Gorgias his festivitatibus insolentius abutitur, play of words, witticism, Cic. Or. 52, 176; Gell. praef. § 4.
- D. Post-class., a festival, feast: festivitas in cunctis oppidis celebranda, Cod. Th. 15, 5, 3; Lampr. Alex. Sev. 63.
In plur.: sollennes, Cod. Th. 6, 8, 1: natalium principis, ib. 6, 4, 30.
festīvĭter, adv., v. festivus fin.
‡ festīvo, ἑορτάζω, Gloss. Labb.
festra, ae, f., v. fenestra.
festūca, ae, f., a stalk, stem, straw.
- I. Lit.
- A. In gen.: qui homo in pratis per fenisecta festucas corradit, Varr. L. L. 5, § 136; Col. 8, 15, 6; Plin. 10, 41, 57, § 116; 18, 27, 67, § 254.
- B. A rod with which slaves were touched in the ceremony of manumission: qui vindicabat festucam tenebat … et homini imponebat, Gai. Inst. 4, 16; cf.: vindicta, A.: quid? ea ingenuan’ an festuca facta e serva libera’st? Plaut. Mil. 4, 1, 15; id. Pers. 5, 175.
- II. Transf., a straw-like weed which grows among barley, also called aegilops, Plin. 18, 17, 44, § 155.
- B. A trifle, particle, mote: in oculo fratris, Vulg. Matt. 7, 3; id. Luc. 6, 41.
* festūcārĭus, a, um, adj. [festuca], pertaining to manumission: vis, Gell. 20, 10, 10 (v. the passage in connection).
* festūcŭla, ae, f. dim. [festuca], a little stalk or straw, Pall. 5, 8, 2.
1. festus, a, um, adj. [Sanscr. bhas, shine; lengthened from bha-; Gr. φα-, φαίνω, v. for; cf. feriae (fes-iae)], orig., of or belonging to the holidays (in opp. to the working-days), solemn, festive, festal, joyful, merry.
- I. Lit.
- A. Adj. (syn.: sollennis, fastus).
- 1. With expressions of time: festo die si quid prodegeris, profesto egere liceat, Plaut. Aul. 2, 8, 10: die festo celebri nobilique, id. Poen. 3, 5, 13: qui (dies) quasi deorum immortalium festi atque sollennes, apud omnes sunt celebrati, Cic. Pis. 22, 51: Syracusani festos dies anniversarios agunt, id. Verr. 2, 4, 48, § 107; id. Q. Fr. 2, 1, 1: dies festus ludorum celeberrimus et sanctissimus, id. Verr. 2, 4, 67, § 151; id. Fin. 5, 24, 70: lux, Ov. Tr. 5, 5, 42; Hor. C. 4, 6, 42: tempus, id. Ep. 2, 1, 140; Juv. 15, 38: observare festa sabbata, id. 6, 159.
Hence,
- 2. Transf., of everything relating to holidays: chori, Ov. Tr. 5, 12, 8: clamores, Plin. Ep. 2, 17, 24: corona, Ov. M. 10, 598; cf. fronde, Verg. A. 4, 459: dapes, Hor. Epod. 9, 1: mensae, Sil. 7, 198; Val. Fl. 3, 159: lusus, Mart. 1, 1: pagus, Hor. C. 3, 18, 11: urbs, gay, merry, Sil. 11, 272; 12, 752: theatra, Ov. M. 3, 111: Lares, Mart. 3, 58, 23: licentiae, of the holidays, Quint. 6, 3, 17: pax, Ov. M. 2, 795; Plin. 14, 1, 1, § 23: plebs, Tac. A. 2, 69: domus ornatu, id. ib. 3, 9: ritus, id. H. 5, 5: omina, id. A. 5, 4: cespes, Juv. 12, 2: janua, id. 12, 91.
As a term of endearment: mi animule, mea vita, mea festivitas, meus dies festus, etc., my holiday, Plaut. Cas. 1, 49.
- B. Subst.: festum, i, n., a holiday, festival; a festal banquet, feast (poet. and late Lat. for dies festus): cur igitur Veneris festum Vinalia dicant, Quaeritis? Ov. F. 4, 877; 1, 190; id. M. 4, 390: forte Jovi festum Phoebus sollenne parabat, feast, id. F. 2, 247: cum dii omnes ad festum magnae matris convenissent, Lact. 1, 21, 25.
In plur.: Idaeae festa parentis erunt, Ov. F. 4, 182: festa venatione absumi, Plin. 6, 22, 24, § 91; Ov. M. 4, 33; 10, 431; Hor. Epod. 2, 59; id. Ep. 2, 2, 197; Vulg. Exod. 23, 14 al.; Greg. Mag. Homil. in Evang. 2, 26, 10; Lact. 1, 22, 24.
- II. Meton., public, solemn, festal, festive, joyous (post-Aug. and rare): dolor, Stat. S. 2, 7, 134: festior annus, Claud. III. Cons. Hon. 3: festissimi dies, Vop. Tac. 11: aures, i. e. gladdened, Claud. B. G. 206 (but in Stat. S. 2, 7, 90 the right read. is fata).
2. Festus, i, m., a Roman surname.
- I. Sex. Pompeius Festus, a Roman grammarian of the fourth century A. D., author of a lexicographical work, De verborum significatione, in twenty books, of which only the last nine, in a very imperfect form, remain to us; with an abstract of the whole compiled by Paulus Diaconus in the eighth century. (Edited by Ottfr. Müller.)
- II. Portius Festus, Governor of the Roman Province of Judea, Vulg. Acts, 25, 32 al.