No entries found. Showing closest matches:
Bŏna Dea (Dīva), the good goddess, worshipped by the women of Rome as the goddess of chastity and fertility. No man was permitted to enter her temple; but in later times it became the resort of unchaste women, and the scene of license, Macr. S. 1, 12, 21 sqq.; Ov. A. A. 3, 244; cf. also id. ib. 3, 637; Juv. 2, 84 sq.; 6, 314. Clodius invaded this sanctuary, and is hence called by Cicero the priest of the Bona Dea, Cic. Att. 2, 4, 2; id. Har. Resp. 17, 37.
dīva, ae f., a goddess, v. divus.
dīvus, a, um, also dīus, a, um, (without the digamma) adj. [δῖος], of or belonging to a deity, divine.
- I. Prop. (mostly archaic and poet.). As an adj. very rarely: res divas edicit, Naev. ap. Non. 197, 15; so, diva caro, Prud. Psych. 76: DIUM fulgur appellabant diurnum, quod putabant Jovis, ut nocturnum Summani, Paul. ex Fest. p. 75, 14 Müll.
Far more freq.,
- B. Subst.: dīvus (dīus), i, m., and dīva (dia), ae, f., a god, a goddess, a deity.
- (α) Form dīvus: si divus, si diva, esset, etc., a precatory formula in Liv. 7, 26; cf. ib. 29, 27; 8, 9: is divus (sc. Apollo) exstinguet perduelles vestros, Carm. Marcii, ib. 25, 12; cf.: dive, quem proles Niobea, etc., Hor. C. 4, 6, 1: mortalin’ decuit violari vulnere divum? Verg. A. 12, 797: utinam me divi adaxint ad suspendium, Plaut. Aul. 1, 1, 11: divi, Lucr. 6, 387; Verg. A. 3, 363; 12, 28; Hor. C. 4, 2, 38 al.: divos, Plaut. Mil. 3, 1, 133; Cic. Leg. 2, 8; Verg. E. 1, 42; id. A. 3, 222; Hor. C. 2, 8, 11; id. S. 2, 3, 176 et saep.: divumque hominumque pater, rex, Enn. ap. Varr. L. L. 5, § 65 Müll.; Verg. A. 1, 65; 2, 648; 10, 2 et saep.: divom atque hominum clamat fidem, Plaut. Aul. 2, 4, 20; cf.: pro divum fidem, Ter. Ad. 4, 7, 28; more rarely, divorum, Verg. A. 7, 211: (munera) digna diva venustissima Venere, Plaut. Poen. 5, 4, 4: Turni sic est affata sororem Diva deam, i. e. Juno, Verg. A. 12, 139; cf. id. ib. 1, 447; 482: Diva Bona for Bona Dea, Ov. F. 5, 148: divos scelerare parentes, the family gods = θεοί πατρῶοι, Cat. 64, 404.
- (β) Form dīus: Dii Indigetes Diique Manes, a precatory formula in Liv. 8, 9: Dia Dearum, Enn. ap. Fest. p. 301 Müll. (Ann. v. 22, ed. Vahl.); cf.: DEA DIA, i. e. Ceres, Inscr. Orell. 961 and 1499: Venus pulcherrima dium, Enn. ap. Prob. ap. Verg. E. 6, 31.
- II. Transf.
- A. Godlike, divine, an epithet applied to any thing deified or of extraordinary excellence or distinction: urbi Romae divae, Liv. 43, 6; cf. sarcastically: est ergo flamen, ut Jovi, etc., sic divo Julio M. Antonius, Cic. Phil. 2, 43: Romule die, Enn. ap. Cic. Rep. 1, 41, 64 (Ann. v. 115, ed. Vahl.): Ilia dia nepos, id. ap. Fest. p. 286, 16 Müll. (Ann. v. 56, ed. Vahl.): dia Camilla, Verg. A. 11, 657: dias in luminis oras, Lucr. 1, 22; so, Voluptas, id. 2, 172: otia, id. 5, 1389: profundum (cf. ἅλς δῖα), Ov. M. 4, 537: sententia Catonis, Hor. S. 1, 2, 32: poëmata, Pers. 1, 31 et saep.
After the Aug. period divus became a frequent epithet for the deceased Roman emperors in the historians, and on coins and inscriptions, Suet. Dom. 23; Liv. Epit. 137.
- B. dīvum, i, n., the sky, Varr. L. L. 5, § 65 Müll.
Esp. freq., sub divo, like sub Jove, under the open sky, in the open air, Cic. Verr. 2, 1, 19 Zumpt N. cr.; Varr. L. L. l. l.; Cels. 1, 2; Suet. Caes. 72; Verg. G. 3, 435; Hor. C. 2, 3, 23 et saep.: sub divum rapiam, id. ib. 1, 18, 13.
dī-văgor, āri, v. dep. n., to wander, wander about (post-class.): animus huc atque illuc, Lact. 4, 3, 20; Cod. Just. 1, 3, 52, § 1 al.
dīvālis, e, adj. [divus].
- I. Divine (very rare): nomen, Spart. Carac. 11, § 7; FERIAE DIVALES ANGERONIAE, kept on the 21st of December, Fast. Verrii Fl. ap. Orell. Inscr. II. p. 410; called also DIVALIA, Calend. Maff. ib. p. 411.
- II. Imperial: constitutiones, Cod. Just. praef. de emend. no. 4.
dī-vārĭco, no perf., ātum, 1, v. a. and n.
- I. Act., to spread asunder, to stretch apart (very rare): taleas super terram, Cato R. R. 45 fin.: tigna, Vitr. 10, 2: hominem in ea statua, Cic. Verr. 2, 4, 40: divaricatis cruribus, Prud. στεφ. 5, 252; cf. pedibus, Amm. 22, 11.
- * II. Neutr., to be spread out: ungulae, Varr. R. R. 2, 5, 8.
dī-vello, velli (Ov. M. 11, 38; but divulsi, Sen. Hippol. 1173), vulsum, 3, v. a.
- I. To rend asunder, to tear in pieces, to separate violently, to tear (class.; cf.: findo, scindo, dirimo, segrego, secerno).
- A. Lit.: res a natura copulatas audebit divellere, Cic. Off. 3, 18 fin.: corpus, et undis spargere, Verg. A. 4, 600; so, corpus, Ov. M. 4, 112: agnam, Hor. S. 1, 8, 27; cf.: suos artus lacero morsu, Ov. M. 8, 878: membra, id. Tr. 3, 9, 27; id. M. 13, 865 et saep.: magnos montes manibus, i. e. to cleave, Lucr. 1, 202; cf.: mediam partem quercus (with discidere), Gell. 15, 16, 3: nodos manibus, to untie, Verg. A. 2, 220: paenulam sentibus, Suet. Ner. 48: nubem, Lucr. 6, 203; cf.: moenia mundi, id. 6, 122.
- B. Trop., to tear violently apart, remove, destroy, sunder: commoda civium, Cic. Off. 2, 23, 82: rem dissolutam divulsamque conglutinare, id. de Or. 1, 41, 188; cf. id. ib. 3, 6, 24: affinitas divelli nullo modo poterat, to be dissolved, destroyed, id. Quint. 6, 25; cf. amicitiam, Sen. Ep. 6; and: amorem querimoniis, Hor. C. 1, 13, 19: somnos (cura), id. Ep. 1, 10, 18: distineor et divellor dolore, am distracted, Cic. Planc. 33, 79.
- II. (Like distraho, II.) To tear away, separate, remove from something (class.).
- A. Lit.: membra divellere ac distrahere, Cic. Sull. 20 fin.: aliquem ab aliquo, id. Cat. 2, 10, 22; id. Mil. 36: liberos a parentum complexu, Sall. C. 51, 9; for which: aliquem dulci amplexu, Verg. A. 8, 568; cf.: Damalin adultero, Hor. C. 1, 36, 19: nec me umquam Gyas (sc. a te), id. ib. 2, 17, 15.
- B. Trop.: sapientiam, temperantiam, a voluptate divellere ac distrahere, Cic. Fin. 1, 16, 50.
So of persons, to draw away from one in feeling, to estrange: qui a me mei servatorem capitis divellat ac distrahat, Cic. Planc. 42, 102.
dī-vendo, no perf., dĭtum, 3, v. a., to sell piecemeal, in different parcels, to retail (rare): bona, Cic. Agr. 1, 3; Liv. 3, 13; Tac. A. 6, 17: praedam, Liv. 1, 53.
dī-ventĭlo, āvi, ātum, 1, v. a., to spread abroad.
Transf.: diventilatis in vulgus opinionibus, Tert. Anim. 5.
dī-verbĕro, no perf., ātum, 1, v. a., to strike asunder, to cut, cleave, divide.
- I. Lit. (poet. and post-Aug. prose): res ictu, Lucr. 1, 223: aërias undas, id. 2, 151: volucres auras sagittā, Verg. A. 5, 503: umbras ferro, id. ib. 6, 294; 9, 411: fluctus, Curt. 4, 4: quod jubis pronos cervix diverberet armos, flaps, strikes, Nemes. Cyn. 265.
- II. Transf., to cudgel soundly: servum, Lact. 2, 7 fin.
† dī-verbĭum, ii, n. [verbum],
- I. the colloquial part of a comedy, the dialogue, Liv. 7, 2; Petr. 64, 2; Diom. p. 489 P. al.
- II. Transf., in gen., a comedy.
Plur., Aus. Idyll. 4, 61.
dī-vergĭum, ii, n. [vergo], a point of separation: aquarum, water-shed, Sic. Fl. p. 24 ed. Goes. al.; cf. divortium.
dē-verro (dīv-), ĕre, v. a., to sweep away, sweep out (very rare): devorare omnia ac deverrere, Lucil. ap. Non. 420, 7; Varr. ap. Aug. Civ. D. 6, 9; Col. 7, 4, 5.
dī-verro, ĕre, v. deverro.
dīverse (dīvorse), adv., v. diverto, P. a. fin.
dī-verto (vorto), ti, sum, 3, v. n., to turn or go different ways, to part, separate, turn aside (in the verb. finit. rare; not in the class. per.).
- I. Lit.
- A. To turn out of the way; hence, of travellers, to stop, lodge, sojourn: qui divertebat in proximo, Amm. 14, 7, 15: in cenaculum, Vulg. 4 Reg. 4, 11: ad hominem peccatorem, to visit, id. Luc. 19, 7 al.
- B. Of a married woman, to leave her husband: (uxor) sive diverterit, sive nupta est adhuc, Dig. 9, 2, 27, § 30; cf. so of divorce: si uxor a legato diverterit, ib. 5, 1, 42: nullis matrimoniis divertentibus, Gell. 4, 3. V. also divortium.
- II. Trop., to deviate from each other, to differ: divortunt mores virgini longe ac lupae, Plaut. Ep. 3, 3, 22.
Hence, dīversus (-vorsus), a, um, P. a., turned different ways.
- I. Set over against each other, opposite, contrary (freq. and class.; cf.: adversus, contrarius).
- A. Lit.: in diversum iter equi concitati, Liv. 1, 28: fenestrae, opposite each other, Prop. 1, 3, 31; cf. ripa, Sil. 1, 264 Drak.: iter a proposito diversum, Caes. B. C. 1, 69, 1; cf.: diverso ab ea regione itinere, id. ib. 3, 41, 4: diversis ab flumine regionibus, id. B. G. 6, 25, 3: diversam aciem constituit, id. B. C. 1, 40, 5: duo cinguli maxime inter se diversi, i. e. the two polar circles, Cic. Rep. 6, 20 (13): diversum ad mare dejectus, Tac. A. 2, 60; cf.: procurrentibus in diversa terris, id. Agr. 11: in diversum flectere, Plin. 11, 45, 101, § 248: binas per diversum coassationes substernere, cross-wise, Plin. 36, 25, 62, § 186.
- B. Trop.
- 1. In gen., different, diverse, opposite, contrary, conflicting (cf.: varius, differens, discrepans, multiplex): monstrum ex contrariis diversisque inter se pugnantibus naturae studiis cupiditatibusque conflatum, Cic. Cael. 5 fin.; cf.: quis non diversa praesentibus contrariaque expectatis aut speret aut timeat? Vell. 2, 75, 2: pessuma ac divorsa inter se mala, luxuria atque avaritia, Sall. C. 5, 8; cf. Liv. 34, 4.
In the sup.: ne illi falsi sunt, qui diversissimas res pariter exspectant, ignaviae voluptatem et praemia virtutis, Sall. J. 85, 20: diversa sibi ambo consilia capiunt, Caes. B. C. 3, 30, 1: est huic diversum vitio vitium prope majus, Hor. Ep. 1, 18, 5; cf. Vell. 2, 80, 2: initio reges diversi pars ingenium, alii corpus exercebant, pursuing opposite courses, Sall. C. 2, 1: diversi imperatoribus (sc. Scipioni et Mummio) mores, diversa fuerunt studia, Vell. 1, 13, 3: dividere bona diversis, Hor. S. 1, 3, 114; cf. id. ib. 1, 1, 3; Vell. 2, 60 fin. et saep.
Of conflicting passions: Pentheum diripuisse aiunt Bacchas; nugas fuisse credo, prae quo pacto ego divorsus distrahor, Plaut. Merc. 2, 4, 2.
Comp.: divorsius, Lucr. 3, 803.
- 2. In partic. (like contrarius, II. 2.), inimically opposed, of hostile or opposite opinions, unfriendly, hostile: certa igitur cum illo, qui a te totus diversus est, Cic. Ac. 2, 32: regio ab se diversa, Liv. 32, 38: diversos iterum conjungere amantes, Prop. 1, 10, 15: acies, Tac. A. 13, 57; 14, 30: factio, Suet. Caes. 20; id. Tib. 3 fin.; cf. partes, id. Caes. 1: diversae partis advocatus, opposite, id. Gramm. 4: diversi ordiuntur, etc., Tac. A. 2, 10: subsellia, of the opponents, Quint. 11, 3, 133; cf. Tac. Or. 34: minuere invidiam aut in diversum eam transferre, Quint. 11, 1, 64: defectio Tarentinorum utrum priore anno an hoc facta sit, in diversum auctores trahunt, are not agreed, Liv. 25, 11 fin.; cf.: nullo in diversum auctore, Tac. A. 12, 69: consistentis ex diverso patroni, on the opposite side, Quint. 4, 1, 42: ex diverso, id. 5, 11, 43; Tac. A. 13, 40; id. H. 4, 16 et saep.; also: e diverso, Plin. 4, 4, 5, § 9; Just. 30, 4, 6; the latter in Sueton, and the elder Pliny, i. q. contra, on the contrary: sunt qui putent, etc. … Alii e diverso, etc., Suet. Caes. 86; cf. id. Aug. 27; id. Dom. 9; Plin. 2, 50, 51, § 135; 5, 9, 10, § 56 al.; cf. Sillig. ad Plin. 14, 2, 4, § 35; Gai. Inst. 2, 16.
- II. In different directions, apart, separate (so most freq. in all periods and kinds of writing).
- A. Lit.: dispennite hominem divorsum et distennite, spread out in opposite directions, i. e. his limbs, Plaut. Mil. 5, 14: diversae state, id. Truc. 4, 3, 14; cf.: diversi pugnabant, separately, Caes. B. C. 1, 58, 4; so, jam antea diversi audistis, Sall. C. 20, 5; and: sive juncti unum premant, sive id diversi gerant bellum, Liv. 10, 25: diversi dissipatique in omnes partes fugere, Caes. B. G. 2, 24, 4; cf.: ex diversa fuga in unum collecti, Liv. 42, 8: age diversos et disice corpora ponto, Verg. A. 1, 70: diversi consules discedunt, Liv. 10, 33, 10; 22, 56; Nep. Dat. 11, 3 al.; cf.: quo diversus abis? away, Verg. A. 5, 166; 11, 855: qui (portus) cum diversos inter se aditus habeant, in exitu conjunguntur et confluunt, Cic. Verr. 2, 4, 52 fin.; cf. id. Agr. 2, 32, 87; Liv. 40, 22: in locis disjunctissimis maximeque diversis, very widely separated, Cic. de Imp. Pomp. 4; so, loca, id. ib. 16; Caes. B. G. 2, 22, 1 et saep.
Cf. in the sup.: diversissimis locis subeundo ad moenia, Liv. 4, 22: itinera, Caes. B. G. 7, 16 fin.; id. B. C. 3, 67, 2: proelium, fought in different places, Hirt. B. G. 8, 19, 2 et saep.: sunt ea innumerabilia, quae a diversis emebantur, by various people, individuals (as an indefinite term for persons), Cic. Phil. 2, 37.
Poet., i. q. remotus, remote, far-distant: Aesar, i. e. flowing in another, remote country, Ov. M. 15, 23; cf. Verg. A. 3, 4; 11, 261; 12, 621; 708: diverso terrarum distineri, distance apart, remoteness, Tac. A. 3, 59.
- B. Trop.
- 1. Different, unlike, dissimilar: varia et diversa genera et bellorum et hostium, Cic. de Imp. Pomp. 10 fin.; cf.: variae et diversae et diffusae disputationes, id. de Or. 3, 16, 61; 1, 61 fin.: diversa ac dissimilis pars, id. Inv. 1, 23, 33; cf.: diversa studia in dissimili ratione, id. Cat. 2, 5: flumina diversa locis, Verg. G. 4, 367; so Ov. M. 1, 40: oris habitu simili aut diverso, Quint. 9, 3, 34 al.: ut par ingenio, ita morum diversus, Tac. A. 14, 19: a proposita ratione diversum, Cic. Brut. 90; cf.: ab his longe diversae litterae, Sall. C. 34 fin.; Quint. 4, 1, 9; cf. also id. 2, 10, 7: huic diversa sententia eorum fuit, id. 3, 6, 32.
Cf. so with dat., Quint. 2, 3, 10; 3, 10, 3 et saep.
With gen.: diversa omnium, quae umquam accidere, civilium armorum facies, Tac. A. 1, 49: diversa in hac ac supradicta alite quaedam, Plin. 10, 12, 15, § 32: eruca diversae est, quam lactuca, naturae, id. 19, 8, 44, § 154.
- 2. Divided, fluctuating, hesitating, inconsistent: metu ac libidine divorsus agebatur, Sall. J. 25, 6: qui diversus animi modo numen pavescere, modo, etc., Tac. H. 4, 84: diversi fremat inconstantia vulgi, Tib. 4, 1, 45.
Adv.: dī-verse or dīvorse (acc. to II.), different ways, hither and thither; in different directions (very rarely): corpora prostrata diverse jacebant, scattered, Auct. B. Afr. 40 fin.; so, pauci paulo divorsius conciderant, Sall. C. 61, 3: multifariam diverseque tendere, Suet. Galb. 19.
- B. Trop. of the mind: curae meum animum divorse trahunt, Ter. And. 1, 5, 25: ab eodem de eadem re diverse dicitur, differently, Cic. Inv. 1, 50: diversissime adfici, very variously, Suet. Tib. 66: uti verbo ab alicujus sententia diverse, in a different meaning, Gell. 6, 17, 9.
dīversī̆clīnĭa, ōrum, n. [diversus + κλίνω], = ἑτερόκλιτα, words irregularly inflected, Prisc. 1065 P.
dīversĭ-cŏlor (dīvors-), ōris, adj. [diversus], of various colors, party-colored (late Lat.): unda, Mart. Cap. 1, § 14; § 67: metalla, id. 8, § 811.
dīversĭ-cŏlōrus, a, um, adj., collat. form of diversicolor, party-colored, Mart. Cap. 1, § 74.
dīversĭtas, ātis, f. [diversus] (postAug.; cf.: differentia, discrepantia, discrimen, varietas, variatio).
- I. (Acc. to diversus, I. B.) Contrariety, contradiction, disagreement: mira diversitate naturae, Tac. G. 15: inter exercitum imperatoremque, id. H. 1, 62; cf. auctorum. Plin. 6, 26, 30, § 124; Suet. Calig. 8: inter medicos, Plin. 20, 5, 20, § 42.
- II. (Acc. to diversus, II.) Diversity, difference: tanta per omnes gentes nationesque linguae, Quint. 11, 3, 87: ciborum, id. 1, 12, 5: multiplex personarum, causarum, etc., id. 10, 15, 10: ingeniorum, Plin. Ep. 7, 30 fin.: consiliorum, Tac. H. 4, 76 et saep.: inter unciam et digitum, Front. Aquaed. 24 et saep.
In plur., Flor. 3, 10, 6.
- III. Concr., a variety: lignorum, Vulg. Exod. 31, 5.
dīversōrium, v. deversorius.
dēversōrĭus, a, um (dīver-, Auct. Her. 4, 51, 64; Sen. Ep. 108, 6; Curt. 7, 2, 22), adj. [2. deversor], belonging to an inn or lodging-place, fit to lodge in: taberna, a lodging-place, lodging, inn, Plaut. Men. 2, 3, 81; id. Truc. 3, 2, 29; Suet. Ner. 27. In this sense also subst., dēversōrĭum (old form dēvors-), ii, n. (for syn. cf.: caupona, hospitium, taberna, popina, ganea), Cic. de Sen. 23, 84; id. Fam. 6, 19; id. Att. 4, 12; Liv. 1, 51; 21, 63; Suet. Vit. 7 al.: studiorum, non libidinum, Cic. Phil. 2, 41: officina nequitiae et deversorium flagitiorum omnium, id. Rosc. Am. 46, 134.
Also in gen. for taberna: monumentorum bustorumque, Suet. Ner. 38; Vulg. Luc. 2, 7 al.
dīversus, a, um, Part. and P. a., from diverto.
dēvertĭcŭlum (many MSS. and some edd. dīvert-, old form dēvort-), i, n. [deverto].
- I. A by-road, by-path, side-way.
- A. Prop.: quae deverticula flexionesque quaesivisti? Cic. Pis. 22, 53; Ter. Eun. 4, 2, 7; Curt. 3, 13, 9; Suet. Ner. 48; Plin. 31, 3, 25, § 42; Front. Aquaed. 5: fluminis, a branch, Dig. 41, 3, 45; 44, 3, 7.
- B. Trop., a deviation, digression: legentibus velut deverticula amoena quaerere, Liv. 9, 17; cf. Quint. 10, 1, 29; 9, 2, 79: aquarum calidarum, i. e. a mode of cure (deviating from the simple one) by the use of warm water, Plin. 29, 1, 8, § 23: significationis, derivation, Gell. 4, 9 in lemm.: a deverticulo repetatur fabula, from the digression, Juv. 15, 72: per varia sectarum deverticula, byways of doctrine, Arn. 2, 13.
- II. A place for travellers to put up; an inn, a lodging.
- A. Prop.: cum gladii abditi ex omnibus locis deverticuli protraherentur, Liv. 1, 51 fin.; also, a resort for low characters: lupanaria et deverticula, Tac. A. 13, 27.
- B. Trop., a refuge, retreat, lurking-place, Plaut. Capt. 3, 3, 8; Cic. Part. 39, 136; id. Rosc. Com. 17, 51; Quint. 12, 3, 11; Plin. 10, 50, 71, § 140.
dīvertium, ii, n., v. divortium.
dīves, ĭtis, and dīs, dīte (v. seq. β), adj. [perh. root div-, gleam; Gr. δῖος; Lat. divus, dies], rich (cf.: pecuniosus, beatus, locuples, opulens, opulentus).
- I. dīves (class. and freq.; the nom. and acc. of the neutr. plur. do not occur; cf. Neue Formenl. 2, 51, v.
- (β) infra; abl. sing. usually divite, e. g. Plaut. Cist. 2, 1, 56; Hor. C. 4, 8, 5; id. Ep. 2, 2, 31; id. A. P. 409; Ov. Am. 1, 10, 53; id. M. 5, 49; Quint. 4, 2, 95; 7, 4, 23 et saep.: diviti, Plin. 3, 1, 3, § 7; 7, 29, 30, § 108): ubi dives blande appellat pauperem, Plaut. Aul. 2, 2, 7; opp. pauper, id. ib. 2, 2, 19; 49; id. Cist. 2, 1, 56; id. Men. 4, 2, 9; id. Poen. 3, 1, 13 et saep.: quem intelligimus divitem? etc., Cic. Par. 6, 1: solos sapientes esse, si mendicissimi, divites, id. Mur. 29 fin.; so opp. mendici, id. Phil. 8, 3, 9 et saep.: Crassus, cum cognomine dives tum copiis, id. Off. 2, 16, 57; cf.: Fufidius Dives agris, dives positis in fenore nummis, Hor. S. 1, 2, 13; id. A. P. 421; so with abl.: pecore et multa tellure, id. Epod. 15, 19: antiquo censu, id. S. 2, 3, 169: Lare, id. ib. 2, 5, 14: amico Hercule, id. ib. 2, 6, 12: auro, Curt. 8, 5, 3; Just. 44, 3, 5; 44, 1, 7; cf. Liv. Praef. § 11: bubus, Ov. M. 15, 12: dote, id. H. 11, 100 et saep.: dives pecoris nivei, Verg. E. 2, 20; so with gen.: opum, id. G. 2, 468; id. A. 1, 14; 2, 22; Ov. F. 3, 570: armenti, id. H. 9, 91: equum pictae vestis et auri, Verg. A. 9, 26: artium, Hor. C. 4, 8, 5 et saep.: dives ab omni armento, Val. Fl. 6, 204.
- B. Transf., of things.
- 1. Rich, sumptuous, costly, splendid, precious: animus hominis dives, non arca appellari solet, Cic. Par. 6, 1, 44: Capua, Verg. G. 2, 224: Anagnia, id. ib. 7, 684: Achaia, Ov. M. 8, 268: ager, Verg. A. 7, 262: ramus, id. ib. 6, 195: mensae, Hor. S. 2, 4, 87: lingua, id. Ep. 2, 2, 121: vena, id. A. P. 409 et saep.: templum donis dives, Liv. 45, 28: Africa triumphis, Verg. A. 4, 38: Mantua avis, id. id. 10, 201: terra amomo, Ov. M. 10, 307 et saep.: dives opis natura suae, Hor. S. 1, 2, 74.
- 2. Abundant, plentiful (poet.): dives copia fiendi, Ov. Trist. 3, 1, 102; cf. stipendia, Liv. 21, 43, 9.
dī-vexo, āre, v. a., to pull or rend asunder, to destroy (very rare).
- I. Lit.: neu reliquias sic meas sieris … foede divexarier, Pac. ap. Cic. Tusc. 1, 44, 106 (Trag. v. 201 Rib.): omnia divexare et diripere, Cic. Phil. 11, 2, 4: agros civium optimorum, id. ib. 13, 9 fin.: meam rem, Plaut. Pers. 5, 2, 4.
- II. Trop., to vex, trouble: matrem, Suet. Ner. 34 (perhaps also clientelas, id. Calig. 3, v. Baumg.-Crus. in h. l.).
* dīvexus, a, um, adj. [veho], spread out, Aug. Conf. 10, 34.
Divĭco, ōnis, m., a distinguished Helvetian, a general in the war against Cassius, and ambassador to Caesar, Caes. B. G. 1, 13, 2; 1, 14, 7.
dīvĭdĭa, ae, f. [dividus] (ante-class.; most freq. in Plaut.; not found in Ter.), division; hence trop.,
- I. Dissension, discord: ne horum dividiae et discordiae dissipent divitias, Att. ap. Non. 101, 20 (Rib. Trag. Fragm. p. 212; cf.: dissensiones, Non.); cf.: dividiam discordiam, Paul. ex Fest. p. 70, 15.
- II. (Like the Gr. μέριμνα, from μερίς, μερίζω, to divide, qs.: affectus animum dividens diverseque trahens; cf. Ter. And. 1, 5, 25; Verg. A. 4, 285.) Care, trouble, disquiet, vexation: dividia ab dividendo dicta, quod divisio distractio est doloris, Varr. L. L. 7, 60 M.: dividias mentis conficit omnis amor, Poëta ap. Fulg. 564, 28: nam quod tibi est Aegre, idem mihi est dividiae, Plaut. Cas. 2, 2, 11; id. Bacch. 4, 6, 1; id. Stich. 1, 1, 19 (with senio, Turp. ap. Non. 96, 23; Rib. Com. Fragm. p. 92); cf. Plaut. Truc. 4, 4, 3: hujus me dividia cogit plus quam est par loqui, Att. ap. Non. 96, 21 (Rib. Trag. Fragm. p. 155): dividia est taedium, Non. ib.
‡ dīvĭdĭcŭla, antiqui dicebant, quae nunc sunt castella, ex quibus a rivo communi aquam quisque in suum fundum ducit, reservoirs, water-works, Paul. ex Fest. p. 70, 12 Müll. [divido].
dī-vĭdo, vīsi, vīsum, 3 (perf. sync. divisse, Hor. S. 2, 3, 169), v. a. [root vidh-, to part, split; Sanscr. vidhyati, to penetrate, whence vidhava; Lat. vidua].
- I. To force asunder, part, separate, divide (very freq. and class.; cf.: distribuo, dispertio; findo, scindo, dirimo, divello, separo, sejungo, segrego, secerno).
- A. Lit.: Europam Libyamque rapax ubi dividit unda, Enn. ap. Cic. Tusc. 1, 20; and id. N. D. 3, 10: discludere mundum membraque dividere, Lucr. 5, 440; cf.: si omne animal secari ac dividi potest, nullum est eorum individuum, Cic. N. D. 3, 12: crassum aërem, id. Tusc. 1, 19 fin. (with perrumpere); cf. nubila, Hor. C. 1, 34, 6: muros, to break through, Verg. A. 2, 234: marmor cuneis, to split, Plin. 36, 5, 4, § 14; cf.: hunc medium securi, Hor. S. 1, 1, 100: mediam frontem ferro, Verg. A. 9, 751; also simply, insulam, for to divide into two parts, Liv. 24, 6.
Poet.: vagam caelo volucrem, i. e. to cleave, to shoot, Sil. 2, 90: sol … in partes non aequas dividit orbem, Lucr. 5, 683; so Galliam in partes tres, Caes. B. G. 1, 1: vicum in duas partes flumine, id. ib. 3, 1, 6: civitatem Helvetiam in quatuor pagos, id. ib. 1, 12, 4: populum unum in duas partes, Cic. Rep. 1, 19; cf. Caes. B. G. 7, 32, 5; id. B. C. 1, 35, 3: divisi in factiones, Suet. Ner. 20 et saep.
- 2. Transf.
- a. For distribuere, to divide among several, to distribute, apportion: praedam, Plaut. Rud. 4, 3, 72: argentum, id. Aul. 2, 2, 3: pecudes et agros, Lucr. 5, 1109; cf. agros, Cic. Rep. 2, 18: agrum viritim, id. Brut. 14, 57; cf.: bona viritim, id. Tusc. 3, 20, 48: munera, vestem, aurum, etc., Suet. Aug. 7 et saep.: nummos in viros, Plaut. Aul. 1, 2, 30: Thracia in Rhoemetalcen inque liberos Cotyis dividitur, Tac. A. 2, 67; cf. id. ib. 3, 38. So of distributing troops in any place: equitatum in omnes partes, Caes. B. G. 6, 43, 4: exercitum omnem passim in civitates, Liv. 28, 2; cf. id. 6, 3 fin.: Romanos in custodiam civitatium, id. 43, 19; cf. id. 37, 45 fin.; cf. also: conjuratos municipatim, Suet. Caes. 14: agros viritim civibus, Cic. Rep. 2, 14; so with dat. (most freq.): agrum sordidissimo cuique, Liv. 1, 47; cf. id. 34, 32; Suet. Caes. 20 et saep.: tabellas toti Italiae, Cic. Sull. 15: praedam militibus, Sall. J. 91, 6: loca praefectis, Liv. 25, 30: duo praedia natis duobus, Hor. S. 2, 3, 169: oscula nulli, id. C. 1, 36, 6 et saep.; cf. in double construction: divisit in singulos milites trecenos aeris, duplex centurionibus, triplex equiti, Liv. 40, 59: inter participes praedam, Plaut. Pers. 5, 1, 5; so, inter se, id. Poen. 3, 5, 30; Nep. Thras. 1 fin.: per populum fumantia (liba), Ov. F. 3, 672; so, agros per veteranos, Suet. Dom. 9: dimidiam partem cum aliquo, Plaut. Aul. 4, 10, 37; so id. Am. 5, 1, 73; id. Stich. 5, 4, 15: praemia mecum, Ov. F. 4, 887.
Absol.: non divides (with dispertire), Plaut. Aul. 2, 4, 4; so Liv. 44, 45; Ov. M. 13, 102 al.
- b. In mercant. lang. like distrahere and divendere, to sell piecemeal, in parcels, to retail, Suet. Caes. 54; id. Ner. 26.
- c. In mal. part., Plaut. Aul. 2, 4, 4 Wagner; 7; cf. Petr. 11 Büch.
- B. Trop.
- 1. In gen.: bona tripartito, Cic. Tusc. 5, 13 fin.: annum ex aequo, Ov. M. 5, 565: horas (bucina), Luc. 2, 689: tempora curarum remissionumque, Tac. Agr. 9: dignitatem ordinum, id. A. 13, 27: et explanare ambigua, Cic. Or. 32 fin.: idem genus universum in species certas partietur et dividet, id. ib. 33, 117; cf. of logical or rhet. division, id. Fin. 2, 9, 28; Quint. 3, 6, 37 et saep.: verba, to divide at the end of the line, Suet. Aug. 87: nos alio mentes, alio divisimus aures, Cat. 62, 15; cf.: animum nunc huc celerem, nunc dividit illuc, Verg. A. 4, 285.
- 2. In partic.
- a. Sententiam, polit. t. t., to divide the question, i. e. to take the vote separately upon the several parts of a motion or proposition: divisa sententia est postulante nescio quo, Cic. Mil. 6, 14; id. Fam. 1, 2; Plin. Ep. 8, 14, 15; Sen. Ep. 21; id. Vit. Beat. 3. The expression used in requiring this was DIVIDE, Ascon. Cic. Mil. 6, 14.
- b. (Acc. to A. 2. a.) To distribute, apportion: sic belli rationem esse divisam, ut, etc., Caes. B. C. 3, 17, 3: haec temporibus, Ter. And. 3, 1, 18; Just. Praef. § 3: ea (negotia) divisa hoc modo dicebantur, etc., Sall. C. 43, 2.
- c. Pregn., to break up, dissolve, destroy = dissolvere: nostrum concentum, Hor. Ep. 1, 14, 31: ira fuit capitalis ut ultima divideret mors, id. S. 1, 7, 13: dividitur ferro regnum, Luc. 1, 109; cf.: dividimus muros, et moenia pandimus urbis, Verg. A. 2, 234.
- d. To accompany, i. e. to share upon an instrument a song sung by a voice: grata feminis Imbelli cithara carmina divides, Hor. C. 1, 15, 15.
- II. To divide, separate, part from; to remove from (class.).
- A. Lit.: flumen Rhenus agrum Helvetium a Germanis dividit … flumen Rhodanus provinciam nostram ab Helvetiis dividit, Caes. B. G. 1, 2, 3; 1, 8, 1; 5, 11, 9: Macedoniam a Thessalia, id. B. C. 3, 36, 3: Gallos ab Aquitanis, id. B. G. 1, 1, 2 al.: tota cervice desecta, divisa a corpore capita, Liv. 31, 34, 4: populum distribuit in quinque classes, senioresque a junioribus divisit, Cic. Rep. 2, 22: tam multa illa meo divisast milia lecto, Quantum, etc., Prop. 1, 12, 3; cf.: dextras miseris complexibus, Stat. Th. 3, 166: tuis toto dividor orbe rogis, Ov. Pont. 1, 9, 48: dividor (sc.: ab uxore) haud aliter, quam si mea membra relinquam, Ov. Tr. 1, 3, 73; cf. Prop. 1, 12, 10: (Italiam) Longa procul longis via dividit invia terris, separates, keeps distant, Verg. A. 3, 383; cf. id. ib. 12, 45: discedite a contactu ac dividite turbidos, Tac. A. 1, 43 fin.
- B. Trop., to separate, distinguish: legem bonam a mala, Cic. Leg. 1, 16, 44: defensionem (opp. se comitem exitii promittebat), Tac. A. 3, 15.
- 2. Transf., for distinguere (II.), to distinguish, decorate, adorn (very rare): qualis gemma micat, fulvum quae dividit aurum, Verg. A. 10, 134: scutulis dividere, Plin. 8, 48, 74, § 196.
Hence, dīvīsus, a, um, P. a., divided, separated: divisior, Lucr. 4, 962.
Adv.
- (α) dīvīse, distinctly, separately, Gell. 1, 22, 16; 7, 2 fin.; Tert. Carn. Chr. 13.
- (β) dīvīsim, separately, Hier. Ep. 100, 14.
* dīvĭdŭĭtas, ātis, f. [dividuus], division, Dig. 35, 2, 80.
* dīvĭdus, a, um, adj. [divido], separated: nosque ut sevorsum dividos leto offeres, Att. ap. Non. 95, 25 (Trag. v. 118 Rib.: separatos, Non.).
dīvĭdŭus, a, um, adj. [divido].
- I. Divisible: omne animal et dissolubile et dividuum sit necesse est, Cic. N. D. 3, 12, 29; id. Univ. 7, 19; Col. 12, praef. 8.
- II. Divided, separated (mostly poet. and in postAug. prose): dividuom talentum faciam, Plaut. Rud. 5, 3, 53; cf. Ter. Ad. 2, 2, 33: munere, * Hor. Ep. 1, 17, 49: coma, Ov. Am. 1, 5, 10: aqua, id. F. 1, 292: equi amne, id. Am. 2, 488: luna, i. e. a half-moon, Plin. 2, 97, 99, § 215: arbores, with a parted trunk, id. 16, 30, 53, § 122: labor apium, Sen. Ep. 121 fin.: dividuum (me) tenent alter et alter amor, Ov. Am. 2, 10, 10.
- B. In the later gramm.: dividuum nomen, quod a duobus vel amplioribus ad singulos habet relationem, vel ad plures in numeros pares distributos, ut uterque, alteruter, quisque, singuli, bini, terni, centeni, Prisc. p. 581 P.
‡ dīvĭgĕna, ae, m., = θεογενής, born of God, Gloss. Lat. Gr.
dīvīnus, a, um, adj. [divus], of or belonging to a deity, divine (class. and very freq.).
- I. Prop.: divinae Matris imago, Lucr. 2, 609: numen, id. 1, 154; 4, 1233; Cic. N. D. 1, 9, 22; id. Mil. 30 fin. al.: stirps, Verg. A. 5, 711; Ov. M. 2, 633; cf. semen, id. ib. 1, 78; and, origo, Liv. 1, 15: Pergamum divina moenitum manu, Plaut. Bacch. 4, 9, 2; cf.: non sine ope divina bellum gerere, Caes. B. G. 2, 31, 2; and: quasi divino consilio, Cic. Fam. 13, 4 fin.: stellae divinis animatae mentibus, Cic. Rep. 6, 15: divina studia colere, id. ib. 6, 18: animos hominum esse divinos, i. e., of divine origin, id. Lael. 4, 13; cf.: hoc divinum animal (homo, shortly before: quasi mortalem deum), id. Fin. 2, 13, 40: aliquis instinctus inflatusque, id. Div. 1, 6 fin.; cf.: causa divinior, id. Fin. 5, 11, 33 et saep.: condimenta, enjoyed by the gods, divine, Plaut. Ps. 3, 2, 37: odor (Veneris), Verg. A. 1, 403; cf. decoris, id. ib. 5, 647: ars Palladis, id. ib. 2, 15 et saep.: divinissima dona, i. e., most worthy of a deity, Cic. Leg. 2, 18: re divina facta, i. e., religious exercise, divine worship, sacrifice, etc., Plaut. Am. 3, 3, 13; in this sense res divina is very freq., id. Epid. 2, 3, 11; 3, 3, 34 et saep.; Ter. Eun. 3, 3, 7; id. Hec. 1, 2, 109; Cic. N. D. 3, 18, 47; id. Div. 2, 10; Nep. Hann. 2, 4; Plin. 18, 2, 2, § 7; Suet. Tib. 44 et saep.; less freq. in the plur. divinae res, Plaut. Mil. 3, 1, 81; Cic. Verr. 2, 4, 8; id. Div. 2, 10; Liv. 23, 11.
In plur. also in gen. for religious affairs, Caes. B. G. 6, 13, 4; 6, 21, 1; Cic. Div. 1, 4 fin.
Also verba, a form of prayer, Cato R. R. 14, 3: religiones (opp. fides humana), Liv. 9, 9; cf. id. 34, 31.
- B. Freq. connected with humanus as a stronger designation for all things, things of every kind, etc. (cf.: di hominesque under deus, I. B. fin.): dedunt se, divina humanaque omnia, Plaut. Am. 1, 1, 102; cf. id. Trin. 2, 4, 78; Liv. 9, 14; Suet. Caes. 84: res, Cic. Lael. 6: jura, id. Rosc. Am. 23 fin.; Caes. B. C. 1, 6 fin.: scelera, Liv. 3, 19; cf. id. 29, 18 fin.: spes, id. 10, 40 et saep. But in the explanation of philosophia by scientia divinarum humanarumque rerum, the term divinae res denotes nature, physics, as distinguished from humanae res, i. e. morals, Cic. Tusc. 5, 3, 7; 4, 26, 57; id. Off. 1, 43, 153; 2, 2, 5; id. Fin. 2, 12, 37; Sen. Ep. 88; 90; Quint. 12, 2, 8; 20 al.; cf. Cic. Or. 34; Quint. 10, 1, 35.
So too in jurid. lang., divinae res signifies natural laws, in opp. to humanae res, positive laws, Cic. Sest. 42, 91; Just. Inst. 1, 1; Dig. 1, 1, 10.—dīvīnum, i, n.,
- 1. The deity, τό θεῖον: divina si faverint, God willing, Pall. 1, 1, 2; Juv. 15, 144; Amm. 23, 6; id. 22, 16 fin.
- 2. The divine, that which comes from God, nihil est divino divinius, Sen. Ep. 66, 11.
- 3. That which is under the sanction of a god; hence: quicquam divini credere alicui; or simply: divini alicui credere, to believe one upon oath (ante-class.): numquam edepol tu mihi divini quicquam creduis, in, etc., Plaut. Am. 2, 2, 40: quid ei divini aut humani aequum est credere? id. Poen. 2, 1, 20: nam mihi divini numquam quisquam creduat, ni, etc., id. Bacch. 3, 3, 99; id. As. 5, 2, 4.
- II. Transf.
- A. Divinely inspired, prophetic: aliquid praesagiens atque divinum, Cic. Div. 1, 38: animus appropinquante morte multo est divinior, etc., id. ib. 1, 30, 63; cf. id. ib. 1, 28 fin.: cum ille potius divinus fuerit, Nep. Att. 9, 1: divinarum sagacem flammarum, Sil. 3, 344: divini quicquam, Plaut. Am. 2, 2, 40; cf. id. Bacch. 3, 4, 5; also joined to humani, id. As. 5, 2, 4; id. Poen. 2, 20.
Poet. of poets: vates, Hor. A. P. 400; cf.: divini pectoris carmina, Lucr. 1, 731.
With gen.: divina futuri Sententia, Hor. A. P. 218: avis imbrium imminentium, id. C. 3, 27, 10.
Subst.: dīvīnus, i, m., a soothsayer, prophet = vates, Cic. Div. 1, 58; 2, 3; id. Fat. 8; Liv. 1, 36; Hor. S. 1, 6, 114; Vulg. Deut. 18, 11 al.
In the fem.: dīvīna, ae, a prophetess, Petr. 7, 2.
- B. Like caelestis (but far more freq. in prose), godlike, superhuman, admirable, excellent: ex maxime raro genere hominum et paene divino, Cic. Lael. 18: ingenio esse divino, id. Rep. 2, 2: magni cujusdam civis et divini viri, id. ib. 1, 29; cf.: caelestes divinaeque legiones, id. Phil. 5, 11: senatus in supplicatione deneganda, id. Q. Fr. 2, 8: homo in dicendo, id. de Or. 1, 10, 40: homo, Crispus ap. Quint. 8, 5, 17: orator, Quint. 4, 3, 13 et saep.: incredibilis quaedam et divina virtus, Cic. Rep. 3, 3: fides, id. Mil. 33 fin.: admurmuratio senatus, id. Verr. 2, 5, 16: memoria, id. Ac. 2, 1, 2: eloquentia M. Tullii, Quint. 2, 16, 7: facultas eloquendi, id. 10, 1, 81: ille nitor loquendi, id. ib. 83: illa ironia, id. ib. 4, 1, 70: haec in te, Sulpici, divina sunt, Cic. de Or. 1, 29 et saep.
In the comp.: ratione nihil est in homine divinius, Cic. Fin. 5, 13 fin.; id. Par. 1, 3, 14. Under the empire an epithet often bestowed on the emperors: domus, Phaedr. 5, 8, 38: princeps, Nazar. Pan. Const. Aug. 35, 3; cf. Inscr. Orell. 277; 339: indulgentia, Dig. 1, 4, 3 et saep.
Adv.: dīvīne.
- 1. (Acc. to I.) In a godlike manner, through godlike power: nunc tu divine fac huc assis Sosia, Plaut. Am. 3, 3, 21.
- 2. (Acc. to II.)
- a. By divine inspiration, prophetically: plura divine praesensa et praedicta reperiri, Cic. Div. 1, 55; id. Att. 10, 4; and in the comp., id. Rep. 2, 5 Mos.
- b. In a godlike, superhuman, admirable manner, divinely: divine Plato escam malorum appellat voluptatem, Cic. de Sen. 13, 44; Quint. 1, 6, 18; 11, 1, 62.
Sup. does not occur.
dīvīnātĭo, ōnis, f. [divino].
- I. The faculty of foreseeing, predicting, divination, μαντική (cf.: augurium, auspicium, vaticinium, praesagium, praedictio), Cic. Div. 1, 1; 2, 5, 13; 2, 63, 130; id. N. D. 1, 22, 55; id. Leg. 2, 13, 32; id. Rosc. Am. 34, 96; Nep. Att. 9, 1; 16 fin.: animi, Cic. Fam. 3, 13: mendax, Vulg. Ezech. 13, 7.
- II. Jurid. t. t., an examination, as to which of several accusers presenting themselves was the most proper to conduct the accusation. So the title of Cicero’s oration against Caecilius: Divinatio in Caecilium; cf. Ascon. Argum.; Quint. 3, 10, 3; 7, 4, 33; Gell. 2, 4; Cic. Q. Fr. 3, 2, 1; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 8, 3; Suet. Caes. 55.
* dīvīnātor, ōris, m. [divino], a soothsayer, diviner, Firm. Math. 5, 5 fin.
dīvīnātrix, īcis, f. [divinator], she who or that which divines; prophetic, divining.
Adjectively: artes, Tert. Anim. 46: virga, Mart. Cap. 1, § 7.
dīvīne, adv., v. divinus fin.
* dīvīnĭ-pŏtens, entis, adj. [divinus], mighty in divination (with saga), App. M. 9, p. 230, 29.
* dīvīni-scĭens, entis, adj. [divinus], skilled in divination: magia, App. Mag. p. 290, 34.
dīvīnĭtas, ātis, f. [divinus], Godhead, divinity.
- I. Prop., Cic. N. D. 1, 13, 34; 14 fin.; id. Div. 2, 11 al.
Of the deified Romulus, Liv. 1, 15; and of Augustus, Suet. Aug. 97.
- II. Transf.
- A. The power of divining, divination, Cic. Div. 2, 58; 38; Plin. 2, 58, 59, § 149.
- B. Divine quality, divine nature, excellence; of the orator, Cic. de Or. 2, 20, 86 (opp. humanitas); 2, 74; 89; id. Or. 19, 62: (memoriae), Quint. 11, 2, 7; Vulg. Rom. 1, 20.
In plur.: divinitates splendoresque astrorum, Vitr. 9, 1 med.
dīvīnĭtus, adv. [divinus], from heaven, by divine providence or influence (class.).
- I. Prop.: divinitus latae suppetiae, Plaut. Am. 5, 1, 53; cf.: non partum per nos, sed divinitus ad nos delatum, Cic. de Or. 1, 46, 202: Lucr. 2, 180; 5, 199: divinitus accidere, Cic. Part. 23 fin.: velut prodigio divinitus facto, Quint. 1, 10, 47: forte quadam divinitus super ripas Tiberis effusus, Liv. 1, 4, 4: casu quodam an divinitus, Suet. Claud. 13 fin.; cf.: seu forte seu divinitus, Aur. Vict. Vir. Ill. 2: quia sit divinitus illis Ingenium, Verg. G. 1, 415.
- II. Transf.
- A. By divine communication, by inspiration, prophetically: solus hic homo’st, qui sciat divinitus, Plaut. Curc. 2, 1, 33; Lucr. 1, 736; 5, 52; Cic. Sull. 15, 43; id. de Or. 1, 7, 26; and opp. conjectura, Suet. Caes. 1 fin. Ruhnk.: inspirata, Vulg. 2 Tim. 3, 16.
- B. Divinely, admirably, excellently (mostly Ciceronian): quae philosophi divinitus ferunt esse dicta, Cic. de Or. 1, 7, 28: dicta, id. de Or. 3, 1 fin.; 2, 2, 7; cf.: loquitur Pompeius, id. Att. 2, 21 fin.: scripta, id. Fam. 1, 9, 12: ille locus inductus a me, id. Att. 1, 16, 9: meriti homines de me, id. de Sen. 12: corpus humare, Varr. L. L. 5, § 148.
dīvīno, āvi, ātum, 1, v. a. [divinus, II. A.], to foresee, divine; also, to foretell, predict, prophesy (class. cf. vaticino, praedico): non equidem hoc divinavi, Cic. Att. 16, 8 fin.: ut nihil boni divinet animus, Liv. 3, 67; cf.: quod mens sua sponte divinat, id. 26, 41; and: animo non divinante futura, Ov. Tr. 4, 8, 29: immortalitatem alicui, Plin. 7, 55, 56, § 188: permulta collecta sunt ab Antipatro, quae mirabiliter a Socrate divinata sunt, Cic. Div. 1, 54, 123; cf.: divinatae opes, Ov. Nux, 80.
With acc. and inf.: neque ego ea, quae facta sunt, divinabam futura, Cic. Fam. 6, 1, 5; so id. de Sen. 4 fin.; id. Rep. 2, 5; id. Quint. 19; Liv. 4, 2 et saep.
With rel. clause: divinare, quid in castris obvenisset, Liv. 8, 23; so id. 40, 36; 41, 24.
Absol.: Venus faciat eam, ut divinaret, Plaut. Mil. 4, 6, 42; so Ter. Hec. 4, 4, 74; Cic. Div. 1, 3; 5; 6 et saep.; Hor. S. 2, 5, 60; Ov. M. 11, 694; id. Tr. 1, 9, 52 al.: si de exitu divinaret, Nep. Ages. 6, 1: quaestum praestare divinando, Vulg. Act. 16, 16.
dīvīse, adv., v. divido, P. a. fin.
dīvīsĭbĭlis, e, adj. [divido], divisible: anima (with dissolubilis), Tert. Anim. 14: non enim divisibilis et comprehensibilis est Deus, Hilar. in Matt. 9, 7.
dīvīsim, adv., v. divido fin.
dīvīsĭo, ōnis, f. [divido], a division, separation.
- I. Lit. (very rare).
- A. In gen.: si divisio fieret, Just. 11, 13, 7: animae ac spiritus, Vulg. Hebr. 4, 12.
- B. In partic.
- 1. I. q. distributio, partition, distribution: agrorum, Tac. A. 1, 10.
- b. Concr., an allotment, portion of food, etc., Dig. 30, 122; 33, 1, 23: POPVLO VIRITIM DIVISIONEM DEDIT, Inscr. Mommsen, 73; cf. Inscr. Orell. 3094; 4396.
- 2. In mal. part., a violation, dishonoring, acc. to Cic. Fam. 9, 22, 4, and Quint. 8, 3, 46.
- 3. Differences, subjects of dispute: diversa, quae divisiones multiplices ingerebant, Amm. 22, 7, 3.
- II. Trop., logical or rhetorical division (freq. in Cic. and Quint.), Cic. N. D. 3, 3; id. Off. 3, 2, 9; id. Ac. 2, 31, 99; Quint. 7, 1, 1; 5, 10, 63; 2 cap. 6: De divisione, etc.
dīvīsor, ōris, m. [divido].
- * I. A divider: divisor et disterminator mundi (axis), Ap. de Mundo, p. 57.
Esp., arithm. t. t., a divisor, Boëth. Geom. 1, p. 1529 al.
More freq.,
- II. A distributer.
- A. In gen.: Italiae, Cic. Phil. 11, 6, 13; 5, 7, 20: regni inter filios, Eutr. 4, 11.
- B. In partic.
- 1. One who superintended the legal distributions to the tribes, Ps. Ascon. ad Cic. Verr. 1, 8, 22, p. 136 Bait.
- 2. A person hired by a candidate to bribe the electors, by distributing money among them (persons regarded as infamous), Q. Cic. Petit. Cons. 14, 57; Cic. Planc. 19, 48; Cornel. Fragm. 1 (18, p. 450 ed. Orell.); id. Mur. 26 fin.; id. Verr. 1, 8, 22; 2, 4, 20, § 45; id. Har. Resp. 20, 42; id. de Or. 2, 63 fin.; Suet. Aug. 3; cf. Smith’s Antiq. p. 46, b.
- C. A judge (late Lat.), Vulg. Luc. 12, 14.
dīvīsūra, ae, f. [divido].
Prop.,
- I. a division.
Concr., the fork of a tree, Plin. 16, 30, 53, § 122.
In plur., Plin. 25, 13, 106, § 167; 25, 5, 21, § 48.
- II. A cut, incision, e. g. in bleeding a person, Cael. Aur. Acut. 3, 4, 27; id. Tard. 2, 12, 146 sq.; in trees: laterum, Pall. 11, 12, 7.
1. dīvīsus, a, um, Part. and P. a., from divido.
2. dīvīsus, ūs, m. [divido], a division, apportionment (very rare, and only in the dat.): quanta Macedonia esset, quam divisui facilis, how easily divided, Liv. 45, 30, 2; id. 33, 46 fin.; 1, 54 fin.; Gell. 20, 1, 40 (but in Liv. 4, 56, 6, the right reading is divisa).
* dīvĭtātĭo, ōnis, f. [dives], an enriching: genus divitationis, Petr. 117.
Divitenses, ium, m., the inhabitants of the town Divitia (the mod. Deutz), opposite to Cologne, Amm. 26, 7; 27, 1; Inscr. Orell. 1085 and 1086.
dīvĭtĭa, ae, f., v. divitiae init.
Divitiăcus, i, m.
- I. The brother of Dumnorix, chief of the Aedui at the period of the Gallic war, and in alliance with the Romans, Caes. B. G. 1, 3; 18 sq.; 31 sq. al.
- II. Chief of the Suessiones, Caes. B. G. 2, 4.
dīvĭtĭae, ārum (sing. acc. divitiam, Att. ap. Non. 475, 24), f. [dives], riches, wealth (cf.: opes, facultates, bona, fortunae, copiae, vis).
- I. Lit., Plaut. Bacch. 2, 3, 99; id. Capt. 2, 2, 31; Cic. Lael. 6 (twice); id. Rep. 1, 34; 3, 14; Hor. C. 2, 3, 20; id. S. 2, 2, 101; id. Ep. 1, 4, 7 et saep.
Prov.: superare Crassum divitiis, to be richer than Crassus, i. e. to be very rich, very fortunate, Cic. Att. 1, 4 fin.
- B. Transf.: templum inclutum divitiis, i. e. for its rich and costly presents, Liv. 26, 11; cf.: demite divitias, i. e. rich, costly ornaments, Ov. F. 4, 136: Palmyra urbs nobilis situ, divitiis soli, etc., richness, fertility, Plin. 5, 25, 21, § 88; cf. Ov. F. 1, 690.
- II. Trop., richness, copiousness, affluence (very rarely): in oratione Crassi divitias atque ornamenta ejus ingenii perspexi (perhaps alluding to the wealth of Crassus), Cic. de Or. 1, 35, 161: quem tu per jocum divitias orationis habere dicis, id. Fam. 4, 4, 1; cf. verborum (with ubertas), Quint. 10, 1, 13.
II. dīs, neutr. dite (mostly poet.; in prose very rare before the Aug. per.): dis quidem esses, Ter. Ad. 5, 1, 8: dite solum, Val. Fl. 2, 296: hujus ditis aedes, Ter. Ad. 4, 2, 42; so, ditis domus, Hor. Epod. 2, 65: diti placitura magistro, Tib. 2, 5, 35: ditem hostem, Liv. 9, 40: ditem, Ter. Heaut. 3, 3, 48; id. Phorm. 4, 3, 48; Suet. Galb. 3: diti de pectore, Lucr. 1, 414: in diti domo, Liv. 42, 34, 3: patre diti, Nep. Att. 1, 2: quam estis maxume potentes, dites, fortunati, etc., Ter. Ad. 3, 4, 57; so, dites, Tib. 1, 1, 78; 3, 6, 13; Hor. C. 1, 7, 9; Sil. 3, 673: Persarum campi, Curt. 3, 25, 10: terrae, Tac. A. 4, 55: delubra ditia donis, Ov. M. 2, 77; so, opulenta ac ditia stipendia, Liv. 21, 43: pectora ditum, Sen. Herc. Oet. 649; for which: regem ditium Mycenarum, Aus. Grat. Act. 59: ditibus indulgent epulis, Stat. Th. 5, 187: ditibus promissis, Sil. 3, 512.
- b. Comp.
- (α) dīvĭ-tior (most freq. in prose and poetry, except Hor., v. seq. β), Plaut. Aul. 5, 2; id. Ps. 5, 2, 24; Ter. Ph. 1, 1, 8; Lucr. 5, 1114; Cic. Rep. 1, 17, 28; 1, 32; id. Lael. 16, 58; id. de Or. 3, 48, 185; id. Par. 6, 3, 49; Ov. H. 16, 34; id. M. 6, 452 al.
- (β) dītior, Liv. Praef. § 11; Hor. S. 1, 1, 40; 1, 5, 91; 1, 9, 51; 2, 7, 52; Sil. 13, 684; Stat. Th. 3, 481; Gell. 4, 1, 1.
- c. Sup.
- (α) dīvĭtissi-mus (good prose), Cic. Off. 2, 17; id. Div. 1, 36; id. Par. 6, 2, 48; Nep. Alcib. 2; id. Phoc. 1, 2; Sen. Contr. 2, 9, 7; Curt. 4, 4, 24.
- (β) dītissimus (mostly poet. and in post-Aug. prose), Verg. G. 2, 136; id. A. 1, 343; 7, 537; 9, 360; 10, 563; Ov. M. 5, 129; Val. Fl. 5, 123; Sil. 3, 397; Aus. Epigr. 54 (twice); * Caes. B. G. 1, 2, 1; Nep. Alcib. 2, 1; Liv. 9, 31; 17, 14; 10, 46; Suet. Ner. 9.
Adv.: dītĭus, more richly or splendidly (post-Aug. and very rare): ditius habitare, Stat. S. 1, 5, 31.
Sup.: ditissime domos exornare, App. de Deo Socr. p. 54, 14.
dīvĭto, āre, v. dito init.
Dīvŏdūrum, i, n., a city of the Mediomatrici in Gallia Belgica, the modern Metz, Tac. H. 1, 63; cf. Amm. 15, 11, 9; 17, 1, 2.
* dī-volvo, ĕre, v. a.
Lit., to roll to and fro.
Trop., to ponder: multa secum, Amm. 26, 4, 3.
Dīvŏna, ae, f., a city in the neighborhood of Bordeaux, with a clear spring, now Cahors, Aus. Urb. 14, 32.
dīvorto, dīvorsus, etc., v. diver-.
dīvortĭum (‡ divertium, Inscr. Orell. 4859), ii, n. [diverto], a separation.
- I. In gen.: ubi illud quod volo habebo ab illo, facile invenio, quomodo divortium et discordiam inter nos parem, Plaut. Truc. 2, 4, 66 sq. (with a play on II. 1 infra): neutrubi habebo stabile stabulum, siquid divorti fuat, id. Aul. 2, 2, 56.
- II. Esp.
- 1. A divorce, dissolution of marriage (by consent; opp. repudium, compulsory divorce by either party; cf. Dig. 24, 2, 2, § 1); orig. used only of the wife: uxori sit reddunda dos divortio, Plaut. Stich. 2, 1, 48; Cic. de Or. 3, 40; id. Clu. 5, 14; Plaut. Mil. 4, 4, 31; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 7; but afterwards in gen., Cic. Att. 12, 52, 2: et Lentulum cum Metella certe fecisse divortium, id. ib. 13, 7, 1; id. Phil. 2, 28, 69; id. de Or. 1, 40, 183; id. Top. 4, 19; id. Clu. 67; Quint. 7, 4, 11; Suet. Caes. 6 et saep.
- 2. Concr., a point of separation, place where a road divides, a fork in a road, Verg. A. 9, 379; cf. itinerum, Liv. 44, 2, 7: artissimo inter Europam Asiamque divortio Byzantium posuere Graeci, Tac. A. 12, 63.
So, aquarum, i. e. a summit whence the streams run different ways, a water-shed, Cic. Att. 5, 20, 3; id. Fam. 2, 10, 2; Liv. 38, 45, 3.
- III. Trop.
- 1. Ex communi sapientium jugo sunt doctrinarum facta divortia, etc., divisions, varieties, Cic. de Or. 3, 19, 69.
- 2. Veris et hiemis, the time at which winter ends and spring begins, Col. 4, 27, 1.
- 3. Alta divortia riparum, lofty opposite banks, Amm. 15, 4, 3.
- 4. Tanto rerum divortio, opposition, inconsistency, Ap. de Mundo, p. 66, 9: anima nullum init cum sua unitate divortium, Macr. Somn. Scip. 1, 6, 9.
dīvulgātĭo, ōnis, f. [divulgo], a publishing, spreading abroad (late Lat.): litteraturae, Tert. Test. Anim. 5.
dīvulgo, āvi, ātum, 1, v. a., to spread among the people, to make common, publish, divulge (rare but class.; cf.: publico, vulgo, pervulgo, pervagor): librum, Cic. Att. 12, 40; 13, 21, 4; id. Or. 31 fin.; cf. seria, id. Phil. 2, 4: consilium Domitii, * Caes. B. C. 1, 20, 1: chirographa omnium, Suet. Calig. 24: versiculos, id. ib. 8: omnem mimum, id. Oth. 3 fin. et saep.: rem sermonibus, Cic. Font. 5, 10; cf.: aliquid turpi fama, Tac. A. 12, 49: opinionem tam gloriosae expeditionis, Just. 42, 2, 11; cf.: hanc opinionem in Macedoniam, id. 12, 5, 5.
With acc. and inf.: non est divulgandum de te jam esse perfectum, Cic. Fam. 6, 12, 3; cf. Suet. Claud. 39 fin.
- B. Transf., to make common: cujus primum tempus aetatis palam fuisset ad omnium libidines divulgatum, lowered or degraded to, Cic. Post. Red. ap. Sen. 5, 11.
Hence, dīvul-gātus, a, um, P. a., widespread: alicujus divulgata gloria, Lucr. 6, 8: divulgata veris ante habere, Tac. A. 4, 11: Afer divulgato ingenio, id. ib. 4, 52: magistratus levissimus et divulgatissimus (sc. praeturae), i. e. most common, Cic. Fam. 10, 26, 2.
Comp. and adv. do not occur.
dīvulsĭo, ōnis, f. [divello], a tearing asunder, separating, Hier. Ep. 117, no. 3; id. ib. 47: prima familiarum, Sen. Ep. 99, 15.
dīvulsus, a, um, Part., from divello.
dīvum, i, n., v. divus, B.